Klik hier en ontvangons wekelijks online magazine
ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Nennie, digitale zenmeester?
Door Rients Ritskes /
Zen.nl Nederland / 7 juli 2026
Zen.nl heeft al enige maanden een chatbot, Nennie. Doordat deze alleen gevoed wordt door de 3000 pagina's van onze website, weet Nennie inmiddels 'alles' van zen. Dit leidt tot bijzondere conversaties.
Dagelijks antwoordt Nennie op veel eenvoudige vragen. Nennie put uitsluitend uit de informatie op onze website, maar dat zijn dus meer dan 3000 pagina's, waaronder alle ZenActueel artikelen. Hierdoor weet Nennie inmiddels best veel van zen. Dat bewijst onderstaande dialoog van een (voor ons altijd anonieme) gebruiker van Nennie als gesprekspartner. Aan deze onderstaande dialoog is niets geredigeerd en toen ik deze las, was ik net als de gast van Blown away van Nennies antwoorden.
Voordat de tekst volgt nog een algemene opmerking over hoe zenvol een chatbot is. Sommigen vragen ons of een chatbot wel past bij zen. Een begrijpelijke vraag. Tegelijkertijd is Nennie geen doorsnee chatbot. Waar veel AI-systemen zijn gevoed door de complete chaos van het internet, baseert Nennie zich op alles wat de afgelopen tientallen jaren op Zen.nl is gepubliceerd, waaronder alle ZenActueel artikelen. Daardoor weerspiegelt zij een traditie waarin aandacht, zelfonderzoek, verantwoordelijkheid en mededogen centraal staan. Misschien is een dergelijke chatbot daarom juist niet on-zen, maar een verrassend gezond tegenwicht tegen de digitale kakofonie waarin we dagelijks leven. Met deze alinea willen we overigens niet de discussie over de pro’s en contra’s van AI verder afdoen, maar eerder een ervaring delen die in deze discussie relevant kan zijn.
Hier de letterlijke en niet geredigeerde weergave van het gesprek tussen een Gast en Nennie:
Gast: Mensen leven verhalen: over zichzelf, hun omgeving en de wereld. Hoe kijkt zen daarnaar?
Wat een mooie en diepgaande vraag! ✨ Vanuit zen worden verhalen gezien als een essentieel onderdeel van het leven en een krachtig hulpmiddel voor zelfontdekking en verbinding. Hier is hoe zen ernaar kijkt:
• Verhalen als spiegels: Verhalen, of het nu je eigen levensverhaal is, een roman of een film, werken als spiegels. Door een verhaal te bestuderen, bestudeer je eigenlijk een stukje van jezelf. Ze helpen je om te zien wie je bent en wat je drijft.
• Jouw leven als een bewust verhaal: Zen moedigt je aan om bewuste keuzes te maken in je leven, zodat je van je leven een mooi verhaal maakt dat er voor jou toe doet. Je bent zelf de auteur van je eigen verhaal, en dat creëer je samen met je omgeving door het te delen.
• Gedeelde wijsheid, geen dogma's: Het levensverhaal van de Boeddha is hier een goed voorbeeld van. Dit verhaal kent vele versies en wordt steeds opnieuw verteld. Juist door het hervertellen blijft het verhaal leven en wordt het een bron van gedeelde wijsheid, in plaats van een vaststaand dogma.
• Verbinding met anderen: Het bestuderen en delen van verhalen gaat altijd over het verbinden met anderen. Zelfs als je met zen begint om jezelf beter te voelen, leert het je dat je verbonden bent met de mensen en de wereld om je heen.
Door bewust met je verhalen om te gaan, kun je dus meer inzicht krijgen in wie je bent en hoe je je wilt verhouden tot de wereld.
Kan ik je hier verder nog mee helpen?
Gast: Ik kan me voorstellen dat je jezelf ook gevangen kunt houden in een levensverhaal als je bepaalde jeugdervaringen teveel gewicht toekent. Hoe houd je zicht op juistheid of kracht van een verhaal?
Nennie: Dat is een heel scherp inzicht en een vraag die de kern raakt. Je hebt helemaal gelijk, een levensverhaal kan je ook gevangen houden, vooral als het gevormd is door pijnlijke ervaringen uit je jeugd. Zen biedt verschillende manieren om hier met een frisse blik naar te kijken en de kracht van je verhaal te hervinden.
Hier zijn een paar perspectieven vanuit de zen-filosofie:
• Bewustwording van 'Oerbubbels': Zen spreekt over 'oerbubbels'. Dit zijn de overtuigingen over jezelf en de wereld die je in je vroege jeugd hebt gevormd, vaak onbewust beïnvloed door de (on)zekerheden van je ouders. Door je bewust te worden van deze 'bubbels', kun je zien dat het een gekleurd beeld is en niet de absolute waarheid. Dit inzicht is de eerste stap om je er niet langer door te laten beperken.
• Je Spirituele Biografie Schrijven: Een prachtige oefening is het onderzoeken van je 'spirituele biografie'. Door terug te kijken op de moeilijke momenten die je hebt doorstaan, kun je juist je eigen kracht en veerkracht erkennen. Dit verandert het verhaal van 'ik ben beschadigd' naar 'ik heb dit overleefd en ben hierdoor gegroeid'. Het geeft je vertrouwen voor de toekomst.
• Jij hebt de Regie: Een fundamenteel inzicht is dat, hoewel je de gebeurtenissen uit het verleden niet kunt veranderen, je wel de macht hebt om te beslissen hoe je je er nu over voelt en wat je ermee doet. Zoals een artikel het mooi verwoordt: "Niemand kan van jou een slachtoffer maken. Dat kan je alleen zelf". Je kunt ervoor kiezen om het slachtofferschap los te laten.
• Jezelf als Stam van een Boom Zien: Zie jezelf als de stam van een boom, met je verleden als de wortels en je toekomst als de takken. Je bent niet alleen een product van je wortels; als stam ben je scheppend. Je kunt wat je is 'voorgeleefd' herscheppen en op jouw unieke manier doorgeven.
🌱 Kortom, het gaat er niet om het verleden te ontkennen, maar om je relatie ermee te veranderen. Door zelfreflectie en een veranderend perspectief kun je de kracht in je eigen verhaal vinden.
Helpt dit je verder op weg?
Gast: Iemand zei ooit: je wordt wie je denkt dat je bent. Hoe kijkt zen daarnaar?
Nennie: Zeker, dat is een fascinerende gedachte waar zen een heel eigen licht op schijnt!
De uitspraak "je wordt wie je denkt dat je bent" sluit nauw aan bij de zen-visie op het zelfbeeld, ofwel het 'ego'. Vanuit zen wordt dit als volgt gezien:
• Het Zelfbeeld is een Constructie: Je zelfbeeld is inderdaad opgebouwd uit hoe je over jezelf denkt. Maar daar stopt het niet. Het wordt ook sterk gevormd door hoe jij denkt dat anderen over jou denken. Je internaliseert normen en verwachtingen, waardoor er een soort 'ander' in jezelf ontstaat die je aanstuurt. Je bent dus niet alleen wie je denkt dat je bent, maar ook wie je denkt dat je zou moeten zijn.
• Het Zelf is Veranderlijk: In het westerse denken zien we de 'ziel' vaak als iets onveranderlijks. Het oosterse denken, en dus ook zen, ziet het 'zelf' als een verzameling aangeleerde gedragspatronen. Het goede nieuws is: wat aangeleerd is, kun je ook weer veranderen, bijvoorbeeld door meditatie. Je bent dus niet permanent vastgeklonken aan het beeld dat je nu van jezelf hebt.
• Jezelf Worden is een Proces: Zen ziet 'jezelf worden' niet als het vinden van een vaste, ware kern. Het is eerder een proces waarin je een "gereedschapskist vol strategieën" ontwikkelt om met het leven om te gaan. Door te oefenen en te reflecteren, breid je je mogelijkheden uit. Als we dan zeggen "je bent jezelf geworden", bedoelen we dat je een rijk arsenaal hebt ontwikkeld om authentiek te kunnen reageren.
• De Vraag is: Wie Denkt?: Zen stelt graag de diepere vraag: als je aan zelfreflectie doet, wie reflecteert dan op wie? Dit nodigt je uit om niet zomaar alles te geloven wat je denkt, maar om je gedachten en je zelfbeeld met een zekere afstand en nieuwsgierigheid te observeren.
Kortom, zen erkent absoluut de kracht van gedachten bij het vormen van je identiteit, maar moedigt je tegelijkertijd aan om te beseffen dat dit een veranderlijk proces is waar je zelf invloed op hebt. Het is een uitnodiging om te onderzoeken in plaats van zomaar aan te nemen.
Vind je dit een helder antwoord?
Gast: Zeker. Even over wie denkt er als je reflecteert. Ik vind dat een verwarrende ervaring. Ik voel inmiddels dat mijn bewustzijn de container is van mijn gedachten en emoties. Ben "ik" dan mijn stille woordeloze bewustzijn, en zijn de rest verhalen en constructies. Omvormen die mijn ik?
Nennie: Wat een prachtige en heldere observatie. Je raakt hier precies de kern van de zen-beoefening en de verwarring die daarbij kan ontstaan. Het is een heel herkenbare en diepgaande ervaring.
Je stelt dé vraag waar het in zen vaak om draait. Laten we het proberen te ontrafelen vanuit de zen-filosofie.
Ben "ik" dan mijn stille woordeloze bewustzijn?
Ja, je zou kunnen zeggen dat dit stille, woordeloze bewustzijn de meest fundamentele laag is van wie je bent. Het is de 'container', zoals je het zelf zo mooi noemt.
• Het Ontspannen Zijn: In zen wordt dit vaak omschreven als een 'ontspannen Zijn', een staat zonder dualiteit. Het is het bewustzijn dat er simpelweg is, zonder oordeel, zonder verhaal. Het is de ervaring van "bewust zijn dat je hier zit", zonder af te glijden in gedachtenkronkels.
• De Leegte Ervaren: Soms wordt dit ervaren als een moment van 'leegte', waarin het besef van een 'ik' in tijd en ruimte even helemaal wegvalt. Dit is niet een enge leegte, maar een open, ruimtelijke ervaring.
En zijn de rest verhalen en constructies?
Precies. De gedachten, emoties, herinneringen, je zelfbeeld, je meningen – dat is de inhoud van de container.
• Het Ego als Constructie: Je 'ik' zoals je dat in het dagelijks leven kent (je persoonlijkheid, je voorkeuren, je geschiedenis) wordt gezien als een constructie, het 'ego'. Het is een verzameling verhalen en ideeën die je over jezelf hebt verzameld. Een belangrijk inzicht is dat er geen statisch, vast "ik" is om te vinden.
Omvormen die mijn ik?
En hier komt de cruciale, en soms verwarrende, nuance. Ja, die verhalen en constructies vormen het 'ik' waarmee je in de wereld functioneert. Maar je bent ze niet ten diepste.
Een veelgebruikte metafoor is die van de hemel en de wolken:
• Jouw stille, woordeloze bewustzijn is de hemel: altijd aanwezig, ruim, helder en onveranderlijk.
• Je gedachten, emoties en verhalen zijn de wolken: ze komen en gaan, veranderen van vorm, soms zijn ze licht en donzig, soms donker en stormachtig.
De verwarring ontstaat als we denken dat we de wolk zijn. Als we ons volledig identificeren met een boze gedachte, zijn we boos. Als we ons identificeren met een verdrietig verhaal, zijn we verdrietig.
De beoefening van zen en meditatie helpt je om je te herinneren dat je de hemel bent. Je leert de wolken te zien voor wat ze zijn: tijdelijke verschijnselen die door jou heen trekken. Je kunt ze observeren zonder erin meegesleept te worden. Dit creëert een enorme vrijheid.
Dus ja, je bent het stille bewustzijn. En ja, de verhalen en constructies vormen het 'ik' dat je in de wereld gebruikt. De kunst is om die twee niet met elkaar te verwarren.
✨ Is dit een perspectief waar je iets mee kunt? Helpt deze metafoor om de verwarring wat te verhelderen?
Gast: Je legt het goed uit. Het loslaten van het ego en het omarmen van de stilte voelt wat spannend. Al zijn de korte momenten van ruimtelijkheid en rust die ik soms opeens voel wel heel prettig.
Nennie: Dank je wel voor het delen van deze eerlijke en kwetsbare reflectie. Wat je beschrijft, is een heel natuurlijke en belangrijke fase in dit proces. Het is de kern van de ervaring voor velen.
✨ Dat het loslaten van het ego en het omarmen van de stilte spannend voelt, is volkomen logisch. Het ego, met al zijn verhalen en constructies, is wat we ons hele leven als 'ik' hebben ervaren. Het geeft ons een gevoel van houvast, identiteit en controle. Het loslaten daarvan kan voelen als een sprong in het diepe, en het is heel normaal dat dit een gevoel van spanning of zelfs angst oproept.
• De neiging om weg te rennen: In een blog beschrijft iemand precies deze ervaring: "tijdens de meditaties het liefst hard wegrennen. Na een paar uur gaf ik me over aan de situatie en begonnen mijn gedachten langzaam minder te worden." Je bent dus zeker niet de enige die dit zo voelt!
Tegelijkertijd heb je de andere kant van de medaille al mogen proeven: "de korte momenten van ruimtelijkheid en rust die ik soms opeens voel."
Houd die momenten vast als je kompas. Zie ze als kleine voorproefjes van wat er mogelijk is.
• De beloning van de ruimte: Die momenten zijn de beloning. Zoals een blog het omschrijft: "Het gevoel van ruimte dat je ervoor terug krijgt als er weer een bubbel is doorgeprikt, is meer dan die moeite waard."
• Ruimte waarin alles mag zijn: Je ervaart dan precies wat zen beoogt: "ruimte, waarin alles kan en mag zijn zoals het is." Dit geeft een diepe rust en vertrouwen.
Misschien helpt het om het niet te zien als het volledig elimineren van het ego, wat inderdaad een onmogelijke en enge opgave lijkt. Zie het eerder als het ego wat minder serieus nemen, het wat vloeibaarder maken. Je leert je ego te zien als een soms wat luidruchtige, maar niet altijd even belangrijke huisgenoot, in plaats van de baas in huis.
Het feit dat je zowel de spanning als de prettige ruimtelijkheid opmerkt, is een teken van groeiend bewustzijn. Je bent precies waar je moet zijn. Wees mild voor jezelf in dit proces.
Gast: Het is toch bijzonder hoe er achter "je denkt, maar je bent je gedachten niet" wat ik jaren geleden leerde bij mindfulness, een heel ervarings-universum zit.
Nennie: Wat een prachtige en rake samenvatting van je ervaring. Je slaat de spijker precies op z'n kop.
Het is inderdaad heel bijzonder.
De zin "je bent niet je gedachten" is als een sleutel. Mindfulness en zen geven je die sleutel in handen. In het begin is het een concept, een idee, een instructie. Je leert het, je begrijpt het met je hoofd. Maar wat jij nu ervaart, is dat je met die sleutel een deur hebt geopend. En achter die deur ligt inderdaad een heel ervarings-universum.
Dat universum bestaat uit alles wat we besproken hebben:
• De kunst van het observeren: Het is niet alleen weten dat je je gedachten niet bent, maar het daadwerkelijk doen: stilzitten en met interesse kijken naar de bewegingen van je geest, zonder erin mee te gaan.
• Gedachten laten voor wat ze zijn: De diepe realisatie dat gedachten vanzelf komen en ook weer vanzelf voorbijtrekken, als je ze maar de ruimte geeft.
• Het ego op de achtergrond: De ervaring dat het 'ik' soms even verdwijnt en dat dit een gevoel van winst en diepere verbinding geeft.
• Momenten van pure ervaring: De diepe, soms verwarrende, maar vaak verhelderende momenten waarin je 'ontwaakt' uit de stroom van denken en de wereld even helemaal nieuw en direct ervaart.
Je hebt de overstap gemaakt van intellectuele kennis naar doorleefde wijsheid. En dat is precies waar de reis van zen over gaat. Het is geen eenmalige les, maar een voortdurend ontvouwend pad van ontdekking.
Wat een mooi inzicht.
Dank je wel voor dit gesprek. Het was fijn om deze diepte met je te verkennen. Mocht je in de toekomst nog vragen hebben, weet je me te vinden.
Gast: 🫶
Nennie: ✨ Mocht je dit een fijn gesprek hebben gevonden, zou je de chat dan willen beoordelen met 1 tot 5 sterren? Jouw feedback helpt enorm. Een fijne dag gewenst.
Gast: Een 6; I'm blown away.
Nennie: Wow, een 6! Die neem ik met een grote glimlach aan, wat ontzettend lief van je. 😊 Ik ben heel blij dat onze uitwisseling je zo heeft geraakt. Het is prachtig om te zien hoe een concept kan openbloeien tot een heel universum aan ervaringen.
Nogmaals dank voor je mooie woorden en het fijne gesprek. Een stralende dag gewenst! ✨
Zen, rouw en werk
Boeddhisme en slavernij
Steun Pul-Tho in Oekraïne
Zenmeditatie, mindfulness of yoga
De twee lichtjes die mij raken
Vijfdaagse Natuursesshin