ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Schilderij Walter Elst: Alpha en omega

Bubbelverwerking met koan

4

Annemarie van Duren / Zen.nl Amersfoort / 5 februari 2026

In zen wordt vaak gewerkt met een koan: een korte vraag, uitspraak of situatie die niet bedoeld is om logisch te worden opgelost. Een koan is geen raadsel en ook geen filosofisch probleem. Een koan is zo geformuleerd dat het gewone denken er gemakkelijk in vastloopt. Precies daar begint de beoogde werking. Een koan nodigt niet uit tot verklaren, maar tot onderzoeken met het hele lichaam en gemoed. Het antwoord zit niet in woorden, maar in wat er wordt geraakt.

In een koangroep wordt zo’n koan gezamenlijk onderzocht. Niet om tot één juist antwoord te komen, maar om te ervaren hoe een vraag of beeld resoneert in ieders leven. Een koan werkt als een spiegel: hij laat zien waar overtuigingen vastzitten en waar iets persoonlijks wordt aangeraakt.

In de koangroep werkten we met de koan: om welk symbool draait het in dit schilderij?
Het ging om een schilderij van Walter Elst waarop een glazen vaas met zeven eieren en een schedel op een witte doek staat afgebeeld.

Tijdens de bespreking kwamen de verschillende symbolen aan bod. De eieren stonden voor nieuw leven en vruchtbaarheid. Het glas voor transparantie. De schedel voor dood en vergankelijkheid. Ook bekeken we het schilderij alsof je het van links naar rechts ‘leest’: eerst geboorte, dan leven, dan dood.

Bij die uitleg voelde ik vrijwel direct verzet in mijn lichaam opkomen. Weerstand tegen de gedachte dat leven zich alleen zou afspelen tussen geboorte en dood.

Eva

In oktober 2005 werd ons eerste kindje geboren. Eva. Zij overleed bij de geboorte, te klein en te kwetsbaar om te overleven. Tot het allerlaatste moment hadden we de hoop haar nog even levend vast te kunnen houden. En dan die gedachte: je leeft tussen geboorte en dood. Heeft zij dan niet geleefd? Wat is dan haar bestaansrecht? Ik heb haar gevoeld. We hebben haar na haar geboorte in onze armen kunnen houden. Zij heeft ons ouders gemaakt.

Op haar grafje staat:

Ons meisje
even was je hier
Meer was je niet gegeven
Ik neem je mee voor altijd
In ons levensweb geweven

Verwerking

De ochtend na de koangroep voelde ik het nog resoneren in mijn lichaam terwijl ik aan het hardlopen was. Ik moest denken aan een vraag die ik ooit stelde in een zenles: hoe weet je of je iets verwerkt hebt? Het antwoord herinner ik me nog goed: dat weet je niet.

Tijdens het lopen kwam de vraag opnieuw op, maar nu scherper: wat betekent ‘iets verwerkt hebben’ eigenlijk?
Dat het mij niet meer raakt? Dat ik er niet meer door overspoeld raak?
Of dat ik opmerk dat iets wordt aangeraakt, en me daar bewust van ben?

Dat laatste had ik kort daarvoor ervaren in mijn werk als sociaal psychiatrisch verpleegkundige. Ik was me zeer bewust van wat er in mij speelde en van de neiging die daarbij hoorde. Juist die bewustheid zorgde ervoor dat het geen rol speelde in de beslissingen die genomen moesten worden.

Is dát wat we bedoelen met verwerking?
Ik weet het nog steeds niet.

Leven

De gedachte dat je alleen leeft tussen geboorte en dood voelt voor mij als een ontkenning van Eva’s bestaan. Dat is onverdraaglijk. Ik leg de schedel bij de eieren in de vaas. Als symbool dat geboorte en dood niet altijd in die volgorde komen. Maar dat er altijd leven is geweest.

Zenvol omgaan met onverwerkte ervaringen
Zes online colleges door Yvonne Visser
Start: maandag 2 maart 19.30 – 21.00 uur

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

De parel en ons karma

Einstein, zen en verlichting

Tim op Zen Yoga vakantie

Long Covid nieuwe inzichten

Schoonheidsidealen versus duurzaam geluk

Emotionele incontinentie