ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
De leer van Boeddha, het leven is kut
Door Redactie ZenActueel / Boekrecensie /
Zen.nl Nederland / 7 april 2026
Met
(N)iets over Zen presenteert Jan de Zutter een persoonlijk en grondig doordacht boek over zen. Hier en daar wat provocerend, zoals de titel van dit artikel, dat tevens de titel is van een van de hoofdstukken uit zijn boek. Wie een sluitende uitleg zoekt, krijgt die niet. Wie bereid is zich te laten meenemen langs geschiedenis, filosofie en de persoonlijke ervaring van de auteur, vindt een rijk en zorgvuldig opgebouwd werk.
De Zutter schrijft zonder zweverigheid. Hij plaatst boeddhisme en verlichting in hun historische context, bespreekt de Pali-canon, Mahayana en de ontwikkeling van zen in Europa, en schuwt kritische vragen over de historische Boeddha niet. Zo schrijft hij op pagina 28 dat het hem altijd dwars heeft gezeten dat Boeddha zijn vrouw en kind op zeker dag zonder ook maar iets te zeggen heeft verlaten. Ook het feit dat Boeddha niet heel enthousiast is over kunst en cultuur, gaat Zutter echt te ver. Anderzijds komt Boeddha er best heel goed vanaf en lees je het woord ‘Boeddha’ maar liefst 365 keer in het 255 pagina tellende boek. Zijn genuanceerde visie maakt het boek intellectueel boeiend en aantrekkelijk voor lezers die verdieping zoeken.
(N)iets over Zen is dan ook in de eerste plaats een intellectueel boek. Het onderzoekt, analyseert, vergelijkt en bevraagt. Voor De Zutter lijkt de weg naar meditatie via intellectuele reflectie en historische duiding te lopen. Voor sommige lezers is dat een voordeel: zen wordt serieus genomen als filosofische en culturele traditie. Voor anderen is dit mogelijk iets te theoretisch.
Binnen Zen.nl ligt het accent dan ook vaak anders. Daar staat de beoefening centraal: twintig minuten zitten, helder kijken naar wat zich in de geest afspeelt, en van daaruit het dagelijks leven onderzoeken. Waar De Zutter, van huis uit kunsthistoricus en journalist, veel aandacht besteedt aan het beschrijven van het landschap, nodigt Zen.nl uit om direct de zenweg op te stappen. Dat verschil is geen tegenstelling, maar een complementaire routekeuze. De een vertrekt vanuit begrip en komt uit bij praktijk. De ander vertrekt vanuit praktijk en laat gaandeweg begrip ontstaan.
(N)iets over Zen is daarmee geen handleiding, maar een degelijke reisbeschrijving van een traditie die zich vanuit verschillende perspectieven laat zien. Hoewel het boek sterk beschouwend is, is het geschreven door iemand die de praktijk kent en de paradoxen van zen niet schuwt. Schijnbare tegenstellingen krijgen ruimte. Zo schrijft De Zutter dat zen geen therapie is, maar ook hoe de beoefening hem hielp uit een periode van depressie te komen. Niet door rust te vinden in het hoofd, maar juist door die onrust door zazen niet langer uit de weg te gaan. Het boek toont op verhelderende wijze hoe rijk, gelaagd en soms weerbarstig de zentraditie is. Kortom, echt de moeite waard voor wie meer wil weten over de achtergronden van de hedendaagse zentraditie.
Ben je moe of denk je dat je moe bent
Jij bent je relaties
Einstein en de tien gezichten van het ego
Het wonder in zen
Vlag, zen en wetenschap