ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

De parel en ons karma

4

Door Rients Ranzen Ritskes / Zen.nl Nederland / 5 februari 2026

Voor de middelbare schoollijst las ik De parel. Handig, dacht ik. Dun boekje, snel klaar. Maar ik kwam van een koude kermis thuis. Het verhaal blies me zowat omver. Ik werd er bijna depressief van en kan er vijftig jaar later, nog triest van worden als ik eraan terugdenk. Heeft dit boek misschien mijn leven veranderd?

De parel raakte iets in mij, namelijk het vertrouwen in de mensheid. Het boek gaat, als je het plat zou willen zeggen, over hoe dom mensen zijn. En ja, ík voelde me er ook door aangesproken. Nu ik dit schrijf realiseer ik me dat dit boek wel eens meer invloed op mijn leven kan hebben gehad, dan ik mij eerder bewust was. Mijn hart werd verscheurd door de gemeenheid van mensen, maar misschien nog meer door de collectieve domheid om materiële welvaart te verwarren met geluk.

We weten het allemaal, leven zonder financiële schulden en liefst met een kleine buffer geeft rust en is verstandig. Maar veel meer geld dan dat, maakt niet gelukkiger. Toch blijven we erin geloven.

De parel

In De parel beschrijft Steinbeck het leven van een eenvoudige parelvisser die een uitzonderlijk grote en kostbare parel vindt. Wat begint als hoop op een beter leven, slaat langzaam om in angst, achterdocht, jaloezie en geweld. De parel, symbool van belofte, wordt één grote bron van ellende. Niet omdat rijkdom op zichzelf slecht is, maar omdat de begeerte die ermee gepaard gaat het denken vergiftigt. Het schrijnende is dat de parelvisser alles verliest wat hem werkelijk dierbaar was, juist doordat hij vasthoudt aan wat hem zogenaamd gelukkig zou maken, namelijk het geld dat hij zou kunnen krijgen voor die parel.

Dit verhaal lijkt ver van ons af te staan. Een Mexicaans dorpje, een parelvisser, een fabelachtig object. Maar is het wel zo ver weg? Gaat het niet ook over onszelf?

Een meisje uit Gaza

Ik moest aan De parel denken toen ik kortgeleden op televisie een item zag over Renad Attallah. Het is een meisje met meer dan een miljoen volgers op Instagram, dat kookvideo’s maakte vanuit het oorlogsgebied in Gaza.

Soms was er dagenlang nauwelijks of geen eten. Soms wél. En op die momenten liet ze met plezier haar kookkunsten zien. Achter haar hoor je letterlijk de inslagen van bommen en granaten. Je ziet rookpluimen van de oorlog. Toch stond ze daar, heel sjofel gekleed, maar stralend te koken. Intens levend. Intens aanwezig. Zichtbaar gelukkig.

De wending

Dan gebeurt er iets wat wij onmiddellijk als een sprookjeswending zouden zien. Haar zus krijgt een beurs om in Nederland te komen studeren. Geweldig nieuws. Renad mag mee. In het interview daarna zien we haar in nette kleren, met mooie schoenen aan in Maastricht, waar haar zus dan studeert. Maar… ze is gestopt met het maken van kookvideo’s. Ze wil dat niet meer doen, met het oog op al haar familie in vrienden in Gaza die het zoveel slechter hebben dan zij hier in Nederland. Ze oogt stiller, geslotener … minder gelukkig.

Dit is natuurlijk geen pleidooi voor armoede en ook geen pleidooi om niets te doen aan de ellende in de wereld, integendeel. Het is eerder een pleidooi om meer van onze rijkdom te delen met mensen die weinig of niks hebben. En vooral een pleidooi tegen het hardnekkige misverstand dat meer geld en spullen ons gelukkiger maken.

Begeerte als karma

In het zenboeddhisme wordt begeerte niet gezien als een moreel falen, maar als een vorm van conditionering. Een automatische neiging van de geest. We willen méér. En we denken dat dat méér ons zal redden. Dat lijkt het karma van de mens.

De zentraditie houdt ons een ander ideaal voor. Niet materiële rijkdom, maar mentale rijkdom. Dat wil zeggen: leren denken wat je wilt denken, wat begint met leren doorzien wat je allemaal aan geconditioneerdheid meezeult. Leren daarvan los te komen en niet langer automatisch in mee te gaan. Mentale rijkdom betekent dat je niet of minder afhankelijk bent van omstandigheden om geluk te ervaren. Niet omdat omstandigheden er niet toe doen, maar omdat ze niet meer allesbepalend zijn, zoals een kind als Renad toonde in het video’s vanuit Gaza.

De parel uit Steinbecks verhaal is niet fout, het geloof erin wel. De mooie nieuwe schoenen van Renad zijn niet verkeerd. Ons idee dat die haar gelukkig maken wel.

Zenmeditatie is geen oefening in afstand nemen van de wereld, maar in het doorzien van dit soort misverstanden. Langzaam, beetje bij beetje, werkend aan je mentale conditie, zien dat kunnen denken wat je wilt denken echte vrijheid geeft. Misschien is dat wel de ware parel. Eén die je niet kunt verliezen.

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

Bubbelverwerking met koan

Einstein, zen en verlichting

Tim op Zen Yoga vakantie

Long Covid nieuwe inzichten

Schoonheidsidealen versus duurzaam geluk

Emotionele incontinentie