ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Foto Hundertwasser in Tokyo 1961 / mogelijk waren het deze steppingstones uit de zentuinen in Japan (die bedoeld zijn om aandachtig lopen te stimuleren) de inspiratiebron voor de manier waarop hij de vloer ontwierp voor het Hundertwasser museum in Wenen.
Duurzaam geluk met Hundertwasser
Door
Rients Ranzen Ritskes /
Zen.nl Nederland / 14 Mei 2026
Mijn fascinatie ligt al lange tijd bij de relatie tussen jeugdtrauma en succes. Op het eerste gezicht lijken ze vaak met elkaar verweven: diepe kwetsuren die later uitmonden in uitzonderlijke creativiteit en kracht, of juist in een moeizaam, soms ziekelijk bestaan. Welke oorzaak precies tot welk gevolg leidt, valt nauwelijks vast te stellen. Maar dat de start van ons leven diepe sporen nalaat, daar twijfelt vrijwel niemand aan. Hoe deze draden zich ontwikkelen, hoe dit ‘karma’ zich ontvouwt, blijft voor mij een bron van studie en verwondering.
Deze fascinatie werd direct wakker toen ik het Hundertwasser Museum in Wenen bezocht. Het heet een museum, maar is in werkelijkheid veel meer dan dat, noem het gerust een kunstbeleving. Het gebouw doet de bezoeker meteen Hundertwasser kunst en visie aan den lijve ervaren. Misschien niet het grootste museum dat ik ooit zag, misschien ook niet het mooiste, maar zonder twijfel een van de meest creatieve.
Zodra ik de drempel overstapte, wist ik het meteen: hier moet een uitzonderlijke geest aan het werk zijn geweest. En naast mijn nieuwsgierigheid naar de kunstenaar, vroeg ik mij meteen af: welke bubbels hebben hem gedreven en tot deze explosie van creativiteit gebracht?
Zodra je binnenkomt, nog voordat je bij de ticketbalie bent, heb je al op indrukwekkende wijze kennisgemaakt met een van de fundamenten van Hundertwassers opvattingen. Hij had een uitgesproken afkeer van rechte lijnen en dat merk je overal in het museum. Vooral als je binnenkomt. Je loopt niet over een vlakke vloer, maar over een onopvallend maar behoorlijk golvende bonte tegelvloer. Voor je het weet verstap je je of struikel je over een oneffenheid. Zo ga je automatisch met meer aandachtig lopen. Je weet nooit precies waar je voet bij de volgende stap zal landen.
Deze binnenkomst voelt sterk symbolisch voor Hundertwassers eigen start in het leven. Hij was nog maar één jaar oud toen zijn vader overleed aan de complicaties van een medische ingreep. Zijn jeugd werd vervolgens overschaduwd door de donkere jaren van het nationaalsocialisme. Als kind met een joodse achtergrond leefde hij in voortdurende dreiging. Familieleden werden gedeporteerd en vermoord. Hijzelf overleefde, maar groeide op in een wereld waarin veiligheid allerminst vanzelfsprekend was.
Zijn Joodse moeder zorgde goed voor hem en zou tot aan haar dood in 1970 een belangrijke rol in zijn leven blijven spelen. Als kind ontdekte hij het tekenen als een manier om zijn eigen wereld vorm te geven. Wat begon als kinderspel, werd al snel liefhebberij of misschien wel noodzaak. Hij had duidelijk talent en schreef zich in aan de kunstacademie, maar hield het daar slechts korte tijd vol. Het academische en ingekaderde model paste hem niet. Hij wilde geen kunstenaar worden die zich voegt naar bestaande normen, maar iemand die rechtstreeks put uit de ervaring van het leven zelf.
Terwijl ik door het museum liep, voelde ik mijn sympathie voor deze excentrieke kunstenaar groeien. Er ontstond zelfs een gevoel van een zekere verwantschap. Ook mijn jeugd had een traumatisch verlies gekend en ik heb ooit ook gedacht een academisch filosoof te willen worden. Maar ik ontdekte al vrij snel dat een zoektocht naar wijsheid en inzicht zich niet laat vangen in alleen maar boeken. Het echte leven, de directe ervaring, bleek ook voor mij te wezenlijk. Dit alles los van het gegeven dat zijn start onvergelijkbaar veel moeilijker is geweest. Opgevoed door een alleenstaande moeder in tijden van een heftige oorlog. Toch ook nog een overeenkomst, de traumatische tegenslag in het begin, blijkt een inspiratiebron voor de rest van het leven.
Het gevoel van verwantschap werd nog sterker toen ik, aandachtig lopend over de kromme trappen, de tweede etage van de tentoonstelling bereikte. Daar werd duidelijk dat Friedensreich Hundertwasser zich niet alleen door Vincent van Gogh heeft laten inspireren, maar ook door de Japanse kunst en cultuur. Hij was een groot bewonderaar van de Japanse esthetiek en bezocht Japan meerdere malen, exposeerde er succesvol en werkte samen met Japanse houtdrukkunstenaars. Veel van zijn werken uit die periode signeerde hij niet alleen met zijn naam, maar voorzag hij ook van een Japanse naamstempel.
De invloed van Friedensreich Hundertwasser strekt zich uit over meerdere terreinen en is vooral inspirerend van aard geweest. In de architectuur fungeerde hij als een krachtige tegenstem tegen het strakke functionalisme van de twintigste eeuw, en droeg hij bij aan een herwaardering van organische vormen, kleur en individualiteit in de gebouwde omgeving. Zijn ideeën over daktuinen, bomen op gebouwen en het integreren van natuur in de stad lopen vooruit op wat we vandaag zien in duurzame en ecologische architectuur. Ook op milieugebied was hij visionair: zijn pleidooi voor een minimale ecologische voetafdruk en zijn aandacht voor kringlopen en eenvoud sluiten naadloos aan bij hedendaagse duurzaamheidsprincipes. In bredere culturele zin ligt zijn invloed misschien nog wel dieper. Hij doorbrak de scheiding tussen kunst, architectuur en leven zelf, en benadrukte dat creativiteit geen geïsoleerde activiteit is, maar een manier van bestaan. Daarmee heeft hij, zonder een echte school te vormen, generaties na hem geïnspireerd om vrijer te denken, minder strak te ontwerpen en meer vanuit directe ervaring en verbondenheid met de omgeving te leven.
Wat leren we van zijn leven en werk?
Misschien allereerst dit: dat de oerbubbels die ons gevormd hebben, onze pijn, onze verwarring, of onze verveling, niet alleen een probleem vormen dat opgelost moet worden. Ze kunnen ook een bron van beweging en succes zijn. Een bron van creativiteit, van zoeken, van eindeloze energie. Niet ondanks, maar dankzij de oerbubbels. Verder laat Hundertwasser zien wat er kan ontstaan wanneer iemand weigert zich te voegen naar rechte lijnen. Niet alleen in architectuur, maar in denken, voelen en leven. Hij lijkt ons uit te nodigen hetzelfde te doen: minder snel terug te vallen op het bekende, het ingekaderde, het ‘zo hoort het’.
Een andere les is misschien nog eenvoudiger en tegelijk moeilijker: leef vanuit directe ervaring. Niet vanuit theorie, niet vanuit systemen, maar vanuit wat zich hier en nu aandient. Dat vraagt aandacht. Aandachtig lopen, zoals op zijn vloeren. Aandachtig kijken, zonder direct te willen begrijpen.
Vanuit deze persoonlijke en artistieke ontwikkeling rijst een bredere vraag: wat betekent de invloed van zo’n leven voor ons eigen geluk?
Friedensreich Hundertwasser was geen leraar en had geen expliciete intentie om mensen systematisch te begeleiden richting wat wij ‘duurzaam geluk’ noemen. Maar op een ander niveau is zijn invloed aanzienlijk.
Zijn architectuur en kunst veranderen hoe mensen zich verhouden tot hun omgeving. Wie Hundertwasser serieus neemt, kijkt onvermijdelijk opnieuw naar zijn eigen woon- en leefomgeving. Want zoals je woont, zo leef je. Zijn afkeer van rechte lijnen is daarbij meer dan een esthetische keuze; het is een uitnodiging om ook het eigen leven minder strak en meer organisch te laten verlopen.
Zijn werk legitimeert en inspireert om af te wijken en te kiezen van een eigen pad. Voor veel mensen werkt dat bevrijdend. En juist die bevrijding van interne en externe dwang vormt een belangrijke component van duurzaam geluk. Daarnaast was hij zijn tijd vooruit met zijn pleidooi voor natuurintegratie, eenvoud en een minimale belasting van de aarde. Elementen die we vandaag herkennen als essentiële voorwaarden voor welzijn, zowel individueel als collectief.
Kortom, Hundertwasser is geen leraar in de klassieke zin, maar wel een krachtige bron van inspiratie. Iedereen, professional of niet, die bereid is Hunderdwassers leven en werk serieus te onderzoeken, zal daarna weten hoe duurzaam gelukkig leven eruitziet.
Zen, filosofie en helder denken
Zenmeditatie op de werkvloer
Een vraag stellen is het antwoord
Waarom ik werk voor IncompanyZen
Steeds opnieuw beginnen
Kijk dit ben ik