ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Een vraag stellen is het antwoord

1

Door Rients Ranzen Ritskes / Zen.nl Nederland / 7 mei 2026

Wanneer we in onze introductiecursus deelnemers vragen hun doelen te formuleren is er altijd wel een die zegt dat het in zen toch gaat om doelloos te zijn. Ik antwoord dan dat doelen duidelijk hebben helpt bij het los laten ervan en dat het stellen van doelen een tussenstap is, vooral omdat het stellen van doelen in feite betekent dat je kiest. Je prioriteert. Met het stellen van doelen zeg je impliciet nee tegen heel veel andere mogelijkheden. Door dit prioriteren werkt het stellen van doelen vaak goed: je wilt op die manier minder én je weet beter wat je werkelijk wilt. Dus het hebben van doelen is op zijn minst een goed tussendoel naar het zogenaamde doelloos zijn van een verlichte.

In eerdere artikelen betoogde ik ook dat hoe dichterbij je doelen liggen, hoe zinvoller ze vaak zijn. Eerst je eigen geest op orde, dan je huis, tuin en familie en pas daarna de wereld. Wie die volgorde niet in acht neemt en de wereld wil verbeteren zonder zelf goed in het vel te zitten, loopt het risico zowel de wereld als zichzelf meer schade dan goed te doen. Wie te ver vooruitkijkt, struikelt gemakkelijk. We verliezen ons dan al snel in abstracties, idealen en meningen. Zen nodigt uit om te beginnen waar je bent.

Zorg voor je eerste cirkel
Misschien wel het mooiste jaar ooit
Geen goede voornemens meer (deel 1)
Geen goede voornemens meer (deel 2)

In mijn laatste artikel over doelen kwam ik tot de conclusie dat het misschien nog zinvoller is om in plaats van een doel een vraag centraal te stellen. Geen plan, maar een onderzoek. Geen voornemen, maar een richting voor je aandacht en energie. Daarom is mijn vraag voor dit jaar: kan ik vertragen? Op het eerste gezicht lijkt dat nauwelijks een methode. Toch blijkt het verrassend effectief.

Niet oplossen maar doorzien

In het dagelijks denken behandelen we vragen meestal als problemen die opgelost moeten worden. We zoeken naar een antwoord, een conclusie, een beslissing. Daarna gaan we weer verder. In zen wordt een wezenlijke vraag vooral gezien als een toegangspoort tot inzicht. Zodra je de vraag werkelijk toelaat, verandert je perspectief. Het oorspronkelijke probleem blijkt soms minder relevant dan gedacht.

In de gebruikelijke benadering zoeken we een antwoord. In de zenpraktijk is een vraag of een koan een manier van kijken, waardoor het onderscheid tussen zoeker en gezochte minder vanzelfsprekend wordt. Bijvoorbeeld bij de vraag: wat is geluk? Veel mensen ervaren dat het leven met die vraag hen al een beetje gelukkiger maakt, zonder dat er een definitief antwoord is gevonden. Het antwoord wordt dan een ervaring. Het stellen van de vraag laat het antwoord voelen.

Verwant aan de koan-traditie

Dit sluit nauw aan bij de koantraditie. Koans zijn vragen die niet logisch oplosbaar zijn, bijvoorbeeld: wie ben je zonder je gedachten? Wat was je gezicht vóór je geboorte? De bedoeling is speciaal ‘het goede’ antwoord te vinden, maar eerder het denken te laten vastlopen en daardoor een directer inzicht te laten ontstaan.

De vraag maakt impliciete aannames zichtbaar, bijvoorbeeld over een afzonderlijk zelf, controle of causaliteit. Wanneer je onderzoekt: wie is degene die mediteert? merk je dat elk antwoord opnieuw een gedachte is. De vraag verdiept de aandacht, totdat het onderscheid tussen waarnemer en waargenomene minder vast wordt. In die zin lost het idee van een afzonderlijke zoeker geleidelijk op in de openheid van de vraag. Het antwoord ontvouwt zich als vanzelf, omdat het al besloten ligt in de intensiteit waarop de vraag wordt beleefd.

Een goede vraag opent ruimte, vertraagt automatische reacties, maakt verborgen aannames zichtbaar en verandert onze interactie. De gewoonte om snel een mening te geven verschuift naar de bereidheid om te onderzoeken.

Kan ik vertragen?

Mijn vraag voor dit jaar, kan ik vertragen, werkt in de praktijk paradoxaal. Sinds ik elke dag mijzelf deze vraag regelmatig stel, gebeurt er iets heel concreets: mijn ademhaling vertraagt. Vooral de uitademing wordt langer en rustiger. Het stellen van de vraag lijkt voldoende om mijn adem te verdiepen. Dat voelt onmiddellijk goed.

Ook tijdens meditatie werkt deze vraag als een rustgevende mantra. De adem wordt rustiger, waardoor de meditatie mij nog gemakkelijker op een ontspannen manier in het hier en nu brengt. Opmerkelijk genoeg voel ik mij sinds ik met deze vraag werk productiever dan voorheen. Een rustige ademhaling werkt door in mijn gesprekken. Ik kan beter wachten en ben minder ongeduldig. Er ontstaat meer ruimte voor de ander en ook voor mijn eigen gevoel. De behoefte om snel te reageren of iets af te ronden neemt af. Daardoor komen anderen vaak beter tot hun recht.

De vraag verandert het handelen zonder dat er een expliciet plan nodig is. Een wezenlijke vraag verandert degene die haar stelt zodanig dat een antwoord zich manifesteert. Een vraag die richting geeft zonder te forceren, vertraagt zonder passief te maken en helpt te zien wat er al is.

Welke vraag stel jij jezelf?

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

Zenmeditatie op de werkvloer

Waarom ik werk voor IncompanyZen

Steeds opnieuw beginnen

Kijk dit ben ik

Ben ik misschien toch geen bitch?

Oorlog brengt ook dichter bij elkaar