ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Help kinderen niet te veel
One Battle After Another
INLEIDING
Ik zag vorige week de film One Battle After Another die deze week bij de 83e Golden Globe Awards één van de grote winnaars was. De film won maar liefst vier Golden Globes, waaronder die van Beste Film en sterkte mij in mijn beslissing af te zien van een kinderwens. Het geweld was voor mijn - op dit punt - tere ziel veel, maar wat mij boeide was de universele thematiek van ouders en kinderen, liefde en jaloezie en vooral vasthouden en loslaten. Omdat het zo goed gespeeld en beeldend was, kon ik er niet aan ontsnappen. Het raakte aan iets wat we niet graag uitspreken: hoe ouders hun kinderen kunnen overladen met te veel liefde of juist te weinig, en hoe kinderen daar vervolgens mee verder moeten.Ouders die ‘te veel’ en ‘te weinig’ liefhebben
In de film zien we een dochter die opvallend intelligent, mooi en vitaal is. Het doet pijn om te zien hoe beide ouders moeite hebben met haar bestaan, maar om verschillende redenen. De moeder lijkt haar niet te kunnen verdragen, omdat haar dochter precies dat belichaamt wat zij zelf verloren is en had willen zijn. Jaloezie kan in ouderschap taboe zijn, maar het komt voor: niet alles wat wij liefde noemen is daar vrij van. De vader zit aan de andere kant van hetzelfde spectrum. Hij kan haar niet loslaten. Zijn liefde is zorg en bescherming, maar ook een vorm van gevangenschap. Niet bewust, maar reëel. De dochter moet niet alleen zichzelf worden, maar zich losmaken van haar vaders heftige verleden, zijn idealen en zijn trauma. Dat is veel voor een jong mens. Wij denken vaak dat ouderschap draait om liefde, maar de film laat vooral zien hoe groot de psychologische belasting voor iedereen kan zijn wanneer kinderen - zoals bijna altijd - drager worden van het verleden van hun ouders.Wanneer liefde eigendom wordt
Na de film vroeg ik me af waarom dit zo raakt. Misschien omdat ouderliefde, vaak onbedoeld verbonden is met gevoelens van eigendom. Ook al heeft dat de vorm van de innige wens te zien dat je kind gelukkig is. Ik wil dat jij slaagt. Ik wil dat jij veilig bent. Dat klinkt warm, maar het heeft een duidelijke eigenaar: ik. Kinderen moeten dan vaak voldoen aan een verhaal dat niet van hen is. In de zentraditie staat in relaties vooral compassie centraal. Compassie herkent de uitdagingen van je medemens, zonder gevoel van eigendom. Zij zegt niet: dit is mijn kind. Zij zegt: dit is een mens met eigen oorzaken, omstandigheden en mogelijkheden.Een oud zenverhaal
Het kortste zenverhaaltje dat ik ooit las en dat me altijd is bijgebleven: Vader duwt zoon van de trap. Het verhaal geeft geen uitleg, geen moraal en geen psychologie. Precies daarom schuurt het, net als de film schuurt. Want het dwingt tot de vraag waar liefde eindigt en vrijheid begint. Gaan kinderen eigenlijk wel vrijwillig op eigen benen staan, als ze het thuis te goed hebben? In ieder geval steeds minder snel. Ik heb een vriend met drie volwassen kinderen die op tijd de deur uit gingen en het alle drie in alle opzichten goed doen. Als ik hem daarmee complimenteer dan grapt hij: dat komt omdat ik ze verwaarloosd heb, ze kunnen zich heel goed redden zonder mij. Toen ik zijn ‘grap’ voor de eerste keer hoorde, moest ik meteen aan het korte zenverhaaltje denken. De film laat een beetje zwart-wit, maar wel prachtig twee patronen zien: ouders die niet durven loslaten en ouders die niet durven vasthouden. Beide vormen zijn pijnlijk. Beide vormen zijn menselijk.Waarom meditatie hier iets aan kan doen
Wat mij in dit verband verder trof, is dat bijna niemand zijn kinderen bewust wil belasten met het eigen verleden. Geen ouder denkt: laat ik mijn trauma’s, angsten of bubbels eens doorgeven. Integendeel dat willen alle ouders voorkomen, en juist daardoor sluipt het er stilletjes in. Wie niet zijn eigen bubbels zelf verwerkt geeft ze door, of je wilt of niet. Meditatie helpt precies op dat punt. Door dagelijks te zitten, te voelen, te denken en te laten bezinken, verwerken we het eigen verleden beter. Niet door het te analyseren, maar door het te zien en er niet voor weg te lopen. Bubbels die verwerkt worden, hoeven niet doorgegeven te worden. Dat maakt ouders niet perfect, maar wel vrijer: minder bang om los te laten en minder geneigd om vast te houden. En dat is al een wereld van verschil.Maatschappelijke relevantie voor nu
Op maatschappelijk niveau zie je een vergelijkbaar patroon. We zijn goed in het beschermen van de eigen kring, maar matig succesvol in het dragen van collectieve verantwoordelijkheid. Liefde wordt vaak beperkt tot het eigen gezin, eigen familie en eigen volk. Maar zenvolle compassie heeft juist als streven om je energie en talenten voor zoveel mogelijk mensen in te zetten. Door de vaderfiguur in deze film zag ik ook mezelf opnieuw. Ik voelde: ik zou dat toen misschien ook niet hebben gekund, loslaten wat je het allerdierbaarste is. Misschien is dat één van de redenen dat ik het ouderschap aan mij voorbij heb kunnen laten gaan.Slot
One Battle After Another raakte me uiteindelijk niet vanwege het geweld, maar vanwege wat eronder lag: ouders die zoeken naar de juiste afstand, kinderen die moeten leven met de lading van hun voorgeschiedenis en een samenleving die moeite heeft verantwoordelijkheid te delen. Misschien is dit het vraagstuk van onze tijd. Niet dat we te weinig liefde hebben, maar dat we te weinig compassie hebben. Compassie begint waar het gevoel van eigendom eindigt. Een samenleving ontstaat wanneer de kring groter wordt dan het eigen gezin. Zen herinnert ons eraan dat niemand werkelijk privé kan leven. Of we dat nu leuk vinden of niet, we zijn elkaars verlengde.ZenActueel Blog
Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel
ZenActueel nieuwe artikelen
Vrouwen in duistere tijden
Moet ik meebewegen?
Na trauma een zenvol leven
Kwal, pens en zen
Geen goede voornemens meer
Geen goede voornemens meer - deel 2