ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Illustratie © Mercis bv
Het gevaar van idealisme
Door
Rients Ranzen Ritskes /
Zen.nl Nederland / 21 Mei 2026
Toen ik nog geen twintig was deed ik mijn eerste positieve ervaringen op met zenmeditatie. Zoals bij veel jonge mensen ging mijn leven gepaard met onrust, zoeken en spanning. Mediteren bracht mij iets wat ik nergens anders vond: rust, helderheid en concentratie. Het hielp mij enorm tijdens mijn studie en kwam zelfs mijn gezondheid ten goede. Een chronisch geworden oorontsteking, waar ik lange tijd last van had gehad, verdween.
Ik voelde mij gelukkig en wilde dat geluk graag delen met anderen. Zoals zoveel mensen die iets waardevols ontdekken, dacht ik: waarom doet niet iedereen dit? Maar al snel merkte ik dat bijna niemand geïnteresseerd was. Mensen vonden het vreemd, zweverig of simpelweg niet relevant. Hoe enthousiast ik ook vertelde over mijn ervaringen, het kwam niet echt over.
Achteraf zie ik dat ik toen iets belangrijks begon te begrijpen. Een ervaring kan nog zo echt en waardevol zijn, maar dat betekent niet automatisch dat je haar ook kunt overbrengen. Ik doorzag dat mijn boodschap, hoewel oprecht en doorleefd, zich nog onvoldoende manifesteerde in wie ik was. Er zat nog te veel enthousiasme in en te weinig belichaamde rust. Ik besloot daarom iets wat achteraf bepalend is geweest voor mijn verdere leven. Pas wanneer ik tien jaar meditatie-ervaring zou hebben, zou ik opnieuw proberen mijn ervaringen met anderen te delen.
In die jaren verdiepte ik mijn beoefening intensief. Ik volgde vele zenretraites in binnen- en buitenland en woonde zelfs een jaar in Japan. Niet vanuit ambitie om later leraar te worden, maar vooral omdat ik voelde dat er nog veel te ontdekken viel. Na ongeveer tien jaar begon ik opnieuw. In een gehuurde muf ruikende Werfkelder startte ik mijn eerste zengroep. De wierook diende vooral om de keldergeur te maskeren. Tot mijn verrassing was er vanaf het begin grote belangstelling. Regelmatig ontstonden wachtlijsten. Blijkbaar was er iets veranderd. Dat was niet de boodschap, die was nog steeds dezelfde, maar wel de doorleefdheid ervan.
Nog eens tien jaar later ontstond opnieuw een sterk verlangen: nog iets meer te betekenen voor de wereld. Naast mijn inmiddels bloeiende zenschool Zen.nl richtte ik daarom World Peace is Possible op. Het idee was heel positief en idealistisch. En het lukte ook best om wat enthousiasme los te maken, vooral binnen eigen zenkringen. Maar toch werd het geen werkelijk succes. Lang ben ik, samen met enkele vrienden die erin geloofden, mijn schouders eronder blijven zetten, maar de vlieger kwam niet omhoog. Inmiddels denk ik het te begrijpen. Het initiatief kwam voort uit een wens, een overtuiging. Hoewel positief en goedbedoeld, een idealistische overtuiging. Een idee over hoe de wereld zou moeten zijn. Het was onvoldoende doorleefd. Ik wist niet echt waar het over ging. Ik had geen oorlog meegemaakt en wist daardoor nauwelijks wat het verschil is met vrede. Ik denk dat World Peace is Possible meer kans van slagen had gehad, wanneer ik, nadat het idee was ontstaan, tien jaar als Rode Kruis-medewerker in oorlogsgebied had gewerkt. Een gemiste kans, maar een inzicht rijker.
Vanuit overtuiging de wereld willen veranderen roept - zo merkten we ook als World Peace is Possible - veel polarisatie op. Vanuit doorleefde ervaring verandert onze manier van aanwezig zijn in die wereld. Overtuigingen kunnen veel energie geven, maar raken gemakkelijk verstrikt in schadelijk idealisme, teleurstelling en vooral strijd. Vanuit doorleefde ervaring handelen maakt onze inzet effectiever en duurzamer.
Zen heeft mij daarom niet alleen geleerd hoe belangrijk idealen zijn, maar ook hoe weinig zinvol het kan zijn wanneer woorden, overtuigingen en plannen verder reiken dan onze innerlijke ervaring. En tegelijk blijft de paradox bestaan: zonder idealen begin je niets, maar idealen alleen zijn niet genoeg. Misschien begint werkelijk iets betekenen voor de wereld of voor anderen veel dichterbij dan we denken. Niet bij grote plannen of overtuigingen, maar bij de vraag of onze idealen zichtbaar worden in hoe we leven. Worden woorden werkelijk gedragen door ervaring?
Het blijft voor mij - en misschien voor iedereen die iets voor anderen wil betekenen - een voortdurende vraag wanneer ervaring voldoende doorleefd is om ermee naar buiten te treden. Wanneer spreek je nog vanuit enthousiasme en overtuiging, en wanneer werkelijk voldoende vanuit ervaring?
Binnen de
zenlerarenopleiding van Zen.nl geldt daarom als harde voorwaarde dat toekomstige leraren ten minste drie weeksesshins hebben gedaan voordat zij voor een groep mogen zitten. Zo’n weeksesshin is een ware beproeving. Niet omdat lijden op zichzelf waardevol zou zijn, maar omdat langdurige stilte, discipline en confrontatie met jezelf iets blootleggen wat met theorie alleen onbereikbaar is. Mensen voelen vaak het verschil tussen woorden die bedacht zijn en woorden die doorleefd worden.
Hara, wat je onderbuik weet
Duurzaam geluk met Hundertwasser
Zen, filosofie en helder denken
Zenmeditatie op de werkvloer
Een vraag stellen is het antwoord
Waarom ik werk voor IncompanyZen