ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Idealisten onder ons, houdt vol!

1

Door Rients Ranzen Ritskes / Zen.nl Nederland / 5 maart 2026

Zondagmiddag 8 maart 16.30 uur gaat in LUX Nijmegen de Film Future Science in première, waarin ook Merel Ritskes-Hoitinga aan het woord komt over haar idealen ten aanzien het stoppen van dierproeven. Klik hier voor meer info en kaarten

Tijdens het Movie that Matters festival van 20 - 28 maart in Den Haag gaat de film Alles moet beter van documentairemaker Dikla Zeidler in première. De film volgt drie jongeren die zich met hart en ziel inzetten voor maatschappelijke verandering, maar onderweg ook geconfronteerd worden met twijfel, frustratie en vermoeidheid.

Een van hen is Ruben Schilt, voormalig commissielid van de Dordtse gemeenteraad, die bekend werd nadat hij vertrouwelijke documenten over chemiebedrijf Chemours naar de pers doorspeelde. Ook klimaatactivist Sam Schwencke komt uitgebreid in beeld. Zij voerde in korte tijd tientallen acties en betaalde daar een persoonlijke prijs voor toen haar activisme botste met haar werk als ambtenaar. Daarnaast volgt de film Rohan, die als kind slachtoffer werd van de toeslagenaffaire en al jaren probeert erkenning en compensatie te krijgen.

De documentaire laat zien hoe idealisme jongeren kan voortstuwen, maar ook hoe zwaar het kan worden wanneer systemen nauwelijks veranderen en het gevoel ontstaat dat niemand echt luistert. Woede, vermoeidheid en twijfel liggen voortdurend op de loer. Tegelijk weigeren de hoofdpersonen hun idealen volledig los te laten.*

Vooral idealisten hebben veel energie nodig

Wie deze jongeren ziet vechten raakt onder de indruk van hun inzet en idealisme. Maar je ziet ook dat idealisme zwaar wordt wanneer het uitsluitend gevoed wordt door strijd en frustratie. Dan raakt de energie vaak op en is de burn-out daar.

Zelf ben ik getrouwd met zo’n idealist. Toen Merel nog student diergeneeskunde was en stage liep bij een vakgroep proefdierkunde, ontdekte ze iets dat haar diep raakte. Veel proefdieren werden gebruikt in onderzoek dat volgens haar beter kon of zelfs helemaal niet nodig was. De modellen waren vaak dubieus, de wetenschappelijke kwaliteit slecht en ook de huisvesting van de dieren liet vaak veel te wensen over. Ze was begin twintig toen haar ideaal ontstond: dit moest anders.

Eerst richtte ze zich op verbetering van het welzijn van proefdieren en op betere kwaliteit van onderzoek. Jarenlang heeft ze zich daarvoor ingezet. Maar wie systemen probeert te veranderen, merkt al snel hoeveel weerstand dat kan oproepen. Frustratie lag voortdurend op de loer. Naar eigen zeggen was het alleen dankzij twee keer per dag mediteren dat ze de energie hield om door te blijven gaan en nieuwe wegen te zoeken.

Ze zag steeds duidelijker dat echte verandering uiteindelijk politiek en wetenschappelijk tegelijk moest plaatsvinden. Tegelijk ontwikkelden de alternatieven voor dierproeven zich razendsnel: organen-op-chips, geavanceerde computermodellen en toepassingen van AI. Zo verschoof haar ideaal van het verbeteren naar het verminderen van proefdiergebruik en haar streven is nu om dierproeven zo snel mogelijk te stoppen, want het kan met alternatieven beter.

Dat was geen eenvoudige weg. Als directeur van een dierenlaboratorium pleitte zij voor minder dierproeven en dat ligt gevoelig. Uiteindelijk leidde het zelfs tot haar ontslag als hoogleraar en directeur van het laboratorium waar zij werkte. Het waren moeilijke jaren vol onzekerheid. Juist in die periode bleek hoe belangrijk meditatie voor haar was. Zonder die dagelijkse beoefening, zegt ze zelf, had ze de stress en teleurstelling niet kunnen dragen.

Inmiddels werkt ze als hoogleraar in Utrecht, waar haar visie op proefdiervrije innovaties veel steun vindt. Steeds vaker erkennen wetenschappers dat dierproeven vaak slecht vertalen naar de mens, terwijl nieuwe modellen dat beter doen en veelbelovend zijn, zeker in het tijdperk van gepersonaliseerde geneeskunde. Merels verhaal laat zien dat idealisme wel degelijk iets kan veranderen. Maar het laat ook zien dat idealisme een bron van energie nodig heeft die dieper gaat dan alleen strijd.

De geest trainen

Daarom wens ik jonge idealisten iets toe wat in de documentaire nauwelijks in zicht lijkt: een manier om hun mentale conditie te trainen en het daarmee langer vol te houden. Zenmeditatie kan zo’n bron zijn. Wie leert stil te zitten en zijn eigen geest te kennen, ontdekt een energie die niet afhankelijk is van winnen of verliezen.

Aanbod voor jonge idealisten

Om een aantal jonge mensen daarin te ondersteunen wil Zen.nl iets concreet doen. Daarom stelt het bestuur van de Stichting Zen.nl Nederland tien plekken beschikbaar voor jonge idealisten tussen 15 en 25 jaar. Zij kunnen een jaar lang gratis een introductiecursus zenmeditatie volgen.

Wil je daarvoor in aanmerking komen, stuur dan een korte motivatie naar het bestuur van de Stichting Zen.nl Nederland en schrijf in je mail aan judith@zen.nl wie je bent, waar jij je voor inzet en waarom je wilt leren mediteren. We hopen dat het helpt het om het idealisme waar de wereld zo hard behoefte aan heeft, nog vele jaren levend te houden.

Oproep

Alle lezers van dit artikel worden gevraagd dit artikel en dit aanbod onder de aandacht te brengen van jonge idealisten, zodat ze desgewenst kunnen solliciteren naar deze beurs.

* Bron: Tim van der Pal, Trouw, 4 maart 2026.

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

Zen en niet weten wat je ziet

Succes en duurzaam geluk

Meditatie en EQ

Bubbels doorgeven

Heb geen hoop

Zen, vrijheid en Allen Ginsberg