ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Jij bent je relaties
Boeddhistische visie
In het boeddhisme wordt het idee van een vast, onveranderlijk “zelf” ter discussie gesteld. Volgens het boeddhisme is wat wij als “ik” ervaren geen stabiele kern, maar een voortdurend veranderend proces van gedachten, gevoelens, waarnemingen en reacties. Dit wordt vaak aangeduid met het concept van “niet-zelf” (anatta). Vanuit dit perspectief is het niet zo dat wij een identiteit hébben, maar eerder dat identiteit steeds opnieuw ontstaat in afhankelijkheid van omstandigheden, waaronder onze relaties met anderen. Vanaf onze geboorte zijn we afhankelijk van anderen om betekenis te geven aan onze ervaringen. Een kind leert niet alleen wat woorden betekenen, maar ook wat gedrag “goed” of “fout” maakt, door reacties van ouders en verzorgers. Als een kind wordt geprezen om behulpzaamheid, zal het die eigenschap eerder als onderdeel van zichzelf gaan zien. Wordt het juist vaak bekritiseerd, dan kan het zichzelf gaan beschouwen als lastig of ongehoorzaam. Zo vormen zich “conditioneringen”: patronen die ontstaan door herhaalde interacties en die ons latere denken en handelen beïnvloeden. Maar ook als volwassene blijft ons zelfbeeld voortdurend in beweging, beïnvloed door sociale contexten. We gedragen ons niet in elke situatie hetzelfde, en dat is geen teken van onechtheid, maar juist van aanpassing aan veranderende omstandigheden. In de boeddhistische psychologie wordt dit gezien als een natuurlijk gevolg van onderlinge afhankelijkheid: alles wat we doen en ervaren ontstaat in relatie tot iets anders. Onze identiteit is dus geen vaste kern, maar een dynamisch geheel dat steeds opnieuw vorm krijgt.Rollen
We vervullen verschillende rollen, afhankelijk van de relatie waarin we ons bevinden. Die rollen brengen verwachtingen met zich mee, en door daaraan te voldoen, bevestigen en vormen we ons zelfbeeld. Er bestaat niet één vaststaande “ik” die losstaat van deze rollen. In plaats daarvan is onze identiteit dat dynamische geheel van gedragingen, eigenschappen en overtuigingen die tot uiting komen in verschillende sociale situaties. Het idee van één vast “zelf” kan juist leiden tot spanning en lijden. Wanneer we denken dat we altijd dezelfde moeten zijn, bijvoorbeeld altijd sterk, altijd succesvol of altijd aardig, raken we gefrustreerd wanneer dat niet lukt.Zelfreflectie
Toch betekent dit niet dat we volledig bepaald worden door anderen. Er is altijd ruimte voor bewustzijn en keuze. Een belangrijke vaardigheid die je ontwikkelt door te mediteren is het vermogen om gedachten, gevoelens en reacties waar te nemen zonder er direct in meegezogen te worden. Door deze opmerkzame houding kunnen we onze conditioneringen beter herkennen en er vrijer mee omgaan. We worden ons er meer bewust van hoe we bepaald worden door onze omgeving, er afhankelijk van zijn. We gaan onszelf meer ervaren als een flexibel en veranderlijk proces, zonder vaste kern of essentie. Door dat te erkennen, ontstaat er ruimte om minder krampachtig vast te houden aan wie we denken te moeten zijn. In plaats daarvan kunnen we leren om onszelf te zien als een dynamisch geheel in voortdurende relatie met anderen en juist daarin ligt de mogelijkheid tot groei, vrijheid en veerkracht. Van 5 t/m 7 juni organiseren Zen.nl Amersfoort (Yvonne Joshin Visser) en Zen.nl Hilversum (Gerard Kando Plaisier) een weekendsesshin met als thema “Jij bent je relaties” in de Maanhoeve in Exloërveen.ZenActueel Blog
Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel
ZenActueel nieuwe artikelen
Ben je moe of denk je dat je moe bent
Einstein en de tien gezichten van het ego
De leer van Boeddha, het leven is kut
Het wonder in zen
Vlag, zen en wetenschap