ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Kun je spelen zonder ego?
Over meesterpianist Grigori Sokolov
Aandacht als eerste leermeester
Veel pianisten oefenen op techniek, snelheid en virtuositeit. Sokolov oefent op aandacht. Hij staat erom bekend dat hij uren werkt aan één enkele frase, net zolang tot de toon precies het innerlijke gewicht krijgt dat hij voor ogen heeft. Het gaat hem minder om perfectie en meer om aanwezigheid. In zen kennen we dit van de zenmeester kalligraaf die in een spontane beweging, vol aandacht en op één uitademing, het penseel over het papier strijkt. Zo lijkt Sokolov een frase te spelen. Hij zei ooit dat een pianist pas mag spelen wanneer de stilte gereed is. Daarin hoort de zenkenner de hartsutra weerklinken; vorm is leegte, leegte is vorm. Muziek is stilte, stilte is muziek.De weg van de verstilling
Wat Sokolov onderscheidt, is zijn bereidheid om de weg van verstilling radicaal te volgen. Hij geeft geen interviews, vermijdt grote marketingcampagnes en laat zich weinig fotograferen. Hij lijkt te willen voorkomen dat zijn ego het podium betreedt. Alleen de muziek mag spreken. Voor veel musici en andere mensen is dit ondenkbaar. Maar wie zen beoefent herkent onmiddellijk de meester in deze benadering: het gaat niet om de persoon, het gaat om iets veel groters. In onze roes van zichtbaarheid laat Sokolov zien wat de kracht is van onzichtbaarheid. Door zichzelf terug te nemen, wordt de klank van zijn muziek krachtiger. Minder Sokolov, meer helderheid.De kunst van langzaam spelen
Er is mogelijk niemand die zo zacht durft te spelen als Sokolov. Zijn pianissimo is legendarisch. Je voelt hoe het publiek naar voren leunt en de ademhaling verstilt. Hij nodigt je uit om de grens te verkennen tussen horen en niet horen. Eenmaal op die grens blijkt de grens te verdwijnen en worden leven, muziek en stilte één. Sokolov speelt niet alleen de noten, hij oefent grenzeloosheid. Dit maakt zijn interpretaties soms confronterend. Je moet mee in zijn tempo, mee in zijn geduld. Je moet vertragen, zoals in meditatie. Niet meteen gemakkelijk, wel een verademing.Toewijding als levenshouding
Sokolovs dagindeling is monastiek. Geen interviews, geen talkshows, geen records verbreken. Hij leeft voor één ding: spelen. Dat is zijn oefening, zijn koan, zijn levenspad. In zen zouden we zeggen dat hij één grote vraag leeft: hoe laat ik de muziek spreken zoals zij werkelijk is? Hij zoekt geen originaliteit. Hij zoekt waarheid. En die vindt hij door herhaling, discipline, eenvoud. Dit maakt hem voor velen een mysterie, maar voor zenbeoefenaars is het herkenbaar. Wie dagelijks op het kussen zit, weet dat eenvoud de poort is naar diepte.De stilte na de laatste noot
Sokolov vraagt mensen pas na afloop te applaudisseren en dat doen ze vaak pas na nog lange seconden van stilte. Het is daarmee alsof zijn concerten in een meditatie eindigen. Niemand wil eigenlijk de stilte doorbreken. Iedereen voelt dat er iets wezenlijks is gebeurd. In die stilte treedt het publiek even uit de tijd. Dan volgt (net als bij ons na de sesshin) oorverdovend applaus gevolgd door menig toegift van de meester. Sokolov brengt, net als in het mediteren gebeurt, mensen thuis bij een dieper luisteren naar zichzelf en de wereld.Tot slot
In een tijd waarin snelheid, zichtbaarheid en spektakel de norm lijken, kiest Grigori Sokolov voor het tegenovergestelde. Hij kiest voor aandacht, toewijding, verstilling en waarheid. Hij laat zien tot welke hoogte kunst zich kan verheffen wanneer de maker zichzelf durft te verliezen. Zijn spel is een vorm van zen. Zijn manier van leven en werken laat precies zien waar zen om draait: het volledig aanwezig zijn in wat je doet. Noot voor noot. Woord voor woord. Adem in adem uit.Komende weeksesshins zijn:
Van 24 t/m 30 januari 2026 door Remko de Beer (nog één plaats vrij) Van 19 t/m 25 april 2026 door Yvonne Visser (wachtlijst) Van 25 april t/m 1 mei 2026 door Floor Rikken Van 28 juni t/m 4 juli 2026 door Rients Ritskes Van 11 t/m 17 oktober 2026 door Arthur NieuwendijkZenActueel Blog
Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel
ZenActueel nieuwe artikelen
Misschien wel het mooiste jaar ooit
Behoefte of begeerte?
Zen en Paul Klee
Zen.nl Utrecht verhuist
Kun je spelen zonder ego?
In Memoriam: Jeroen Witkam (1931-2025)