ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Kwal, pens en zen
Door Tonny van Kooten Niekerk /
Zen.nl Utrecht / 8 januari 2026
Je lichaam reageert op je denken. Vaak sterker dan we ons realiseren. Het lichaam luistert aandachtig naar wat onze gedachten fluisteren.
Wanneer je innerlijke stem zegt:
dit is lekker, ontspant het lichaam zich. Zegt diezelfde stem:
dit hoort vies te zijn, dan spant het lichaam zich aan. In zen noemen we zo’n innerlijke stem een
bubbel: een onverwerkte emotie. Geen rationele gedachte, maar een mengsel van herinnering, verwachting en gevoel. Die bubbels kleuren onze waarneming, zonder dat we het doorhebben.
Tijdens de
introductiecursus krijgen we een eenvoudige maar onthullende huiswerksuggestie. Proef iets wat je eigenlijk niet lekker vindt, of zelfs niet lust. Niet om grenzen te overschrijden, maar om te onderzoeken hoe proeven werkelijk ontstaat.
Die oefening kreeg voor mij extra betekenis door een ervaring in Korea. Daar proefde ik kwal. Ik vond het uitermate smerig. Meteen schoot de gedachte door mijn hoofd:
dit is het smerigste wat ik ooit heb gegeten. Dat was zo’n bubbel. Mijn blik werd troebel. Door die gekleurde bril ging ik op zoek naar iets wat ik echt niet lekker vond.
Nu was de keuze verrassend dichtbij te liggen: de melk in de koelkast.
Ik lust veel. Maar melk lust ik niet. Dat is al zo sinds mijn geboorte. In het babyboek dat mijn moeder bijhield, staat dat ik keer op keer begon te huilen na het drinken van melk. Daarom kreeg ik als baby geen gewone melk, maar zure melk. Nog voordat ik kon denken of spreken, leek mijn lichaam al te weten:
dit niet.
Jaren later, tijdens deze oefening in de
introductiecursus, koos ik toch voor melk. Niet om mezelf te overtuigen, maar om te onderzoeken. Ik proefde aandachtig, zonder haast, met een open geest. Wat opviel was niet zozeer de smaak, maar dat het minder smerig was dan ik had gedacht. Ik heb het overleefd. Ik hoefde niet te huilen. Het grote melk-bubbeltje in mijn hoofd werd kleiner, tot een puntje.
Een week lang dronk ik elke dag een beker melk. Ik heb nog steeds liever karnemelk dan gewone melk, maar ik kan melk inmiddels gewoon verdragen. Mijn herinnering aan melk had mij bedot.
Volgens het zenboeddhisme laat dit zien hoe denken en proeven met elkaar verweven zijn. Niet alles zit vast in de smaak zelf. Er is ook herinnering, verwachting, verhaal.
Zenmeester Peter van Beukelen vertelde ooit een soortgelijk voorbeeld. Tijdens een vakantie in Frankrijk at hij in een restaurant. Op de kaart stond
la tripe. Peter bestelde het gerecht en vond het heerlijk. Tot hij ontdekte dat het om pens ging. Op dat moment verdween de heerlijke smaak. Zijn denken schoot terug in de tijd naar zijn werk als dierenarts, naar onderzoek aan de spijsvertering van koeien. De tong had niets anders geproefd dan daarvoor, maar de ervaring was volledig veranderd.
In zen zeggen we: we proeven niet alleen met de tong, maar met de geest. Wat we denken te eten, beïnvloedt wat we ervaren.
Een verhaal kan smaak maken of breken.
De oefening laat zien dat voorkeur en afkeer geen vaste feiten zijn, maar processen. Door aandachtig te proeven, zonder je eigen bubbel meteen te geloven, ontstaat ruimte. Soms verandert de smaak. Soms niet. Maar altijd wordt zichtbaar hoe het denken meedoet.
En precies dát zien, zonder oordeel, is de kern van de zen-beoefening.
Binnenkort zijn er weer
gratis proeflessen zen.
Misschien wel het mooiste jaar ooit
Behoefte of begeerte?
Zen en Paul Klee
Zen.nl Utrecht verhuist
Kun je spelen zonder ego?
In Memoriam: Jeroen Witkam (1931-2025)