Klik hier en ontvangons wekelijks online magazine
ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Leren leven met angst
Angst voor de angst
Het begon zo'n veertig jaar geleden. Ik liep naar mijn werk toen ik plotseling duizelig werd, hartkloppingen kreeg en het intense gevoel had dat ik dood zou gaan. Tegelijkertijd voelde ik me vervreemd van mezelf en de wereld om me heen. Het was een bijzonder beangstigende ervaring. Later kreeg ik ook op andere plekken zulke aanvallen. De klachten werden destijds hyperventilatie genoemd. Ik schaamde me ervoor en vertelde er nauwelijks over. Langzaam ontwikkelde ik angst voor de angst. Ik ging situaties vermijden waarin ik bang was opnieuw een aanval te krijgen. Mijn vouwfiets werd mijn redding. Daarmee kon ik naar het metrostation fietsen en vervolgens de bus, metro of trein nemen. Ook wandelde ik regelmatig met mijn fiets aan de hand. Als mensen vroegen of ik een lekke band had, vertelde ik dat ik gewoon zin had om een stukje te lopen. In werkelijkheid gaf de fiets mij de zekerheid dat ik altijd verder kon fietsen als het wandelen te spannend werd. Spontaan met vrienden naar een museum of spontaan ergens een ijsje eten in de stad was niet vanzelfsprekend. Bij iedere uitnodiging kwam onmiddellijk de vraag: kan ik dat wel, durf ik dat?De Japanse psychiater Morita
Toen ik onlangs opnieuw hulp zocht voor mijn angstklachten, wees de praktijkondersteuner van mijn huisarts mij op de mogelijkheden binnen de GGZ. Vrijwel tegelijkertijd begon ik aan een online cursus van Arthur Nieuwendijk over de Japanse psychiater Shoma Morita (1874–1938). Die cursus bleek voor mij een belangrijke ontdekking. Morita ontwikkelde een benadering waarin niet het bestrijden van gevoelens centraal staat, maar het leren leven en handelen mét die gevoelens. Zijn belangrijkste inzicht voor mij is dat we onze angst vaak versterken door er voortdurend mee bezig te zijn. We vragen ons af waar die vandaan komt, hoe we ervan afkomen en wat we kunnen doen om ons weer prettig te voelen. Maar juist die voortdurende aandacht kan de angst vergroten. Morita stelt een andere benadering voor: accepteer dat angst er is, zonder die te bestrijden, en richt je aandacht vervolgens op wat je te doen hebt. Je hoeft dus niet te wachten tot je angst verdwenen is voordat je iets onderneemt. Zoals je bij regen ook niet altijd wacht tot het droog wordt voordat je naar buiten gaat.Gevoelens komen en gaan
Een ander belangrijk inzicht is dat gevoelens voortdurend veranderen. Ze ontstaan, worden sterker en zwakken vervolgens weer af. We hoeven dat proces niet voortdurend te beïnvloeden. Onlangs merkte ik tijdens een gesprek met een mevrouw in een verzorgingstehuis dat ik onrustig werd. Vroeger zou ik me onmiddellijk hebben afgevraagd waar die onrust vandaan kwam. Misschien zou ik het gesprek zelfs eerder hebben beëindigd. Nu merkte ik mijn onrust op en richtte mijn aandacht opnieuw op de vrouw tegenover me. Even later moesten we samen lachen om een grapje. De onrust was naar de achtergrond verdwenen en ik was weer helemaal aanwezig bij onze ontmoeting. Dat is voor mij de praktische betekenis van Morita: mijn gevoelens mogen er zijn, maar hoeven niet langer te bepalen wat ik doe.De betekenis van zen
Tijdens de cursus ontdekte ik ook hoeveel mijn jarenlange zenbeoefening mij al heeft gebracht. Door het mediteren heb ik geleerd rustig te ademen en mijn aandacht steeds opnieuw naar het hier en nu terug te brengen. Wanneer ik achter mijn laptop zit, hoef ik me niet bezig te houden met iets spannends dat later op de dag misschien gaat gebeuren. Ik kan mijn aandacht richten op wat ik nu doe. Die vaardigheid helpt me ook bij het omgaan met angst. Ik hoef mijn onrust niet weg te drukken, maar hoef er evenmin voortdurend aandacht aan te besteden. Ik kan haar opmerken en vervolgens terugkeren naar wat ik aan het doen ben. De benadering van Morita en mijn zenbeoefening vullen elkaar daarin prachtig aan.Wandelen zonder vouwfiets
Bijna iedere dag stap ik tegenwoordig alleen de deur uit voor een wandeling. Eerst bleef ik dicht bij huis, maar geleidelijk maak ik mijn rondjes groter. Soms voel ik onderweg angst opkomen. Dan sta ik even stil, kijk rustig om me heen en zie bijvoorbeeld een meerkoetje of een waterlelie. Ik geniet van wat ik zie en wandel vervolgens verder. Vroeger zou ik op zo'n moment het liefst naar huis zijn gerend. Nu ontdek ik dat ik mijn wandeling ook mét die angst kan voortzetten. Een bijzonder moment was mijn laatste bezoek aan een vriendin in Gouda. Jarenlang nam ik daar altijd mijn vouwfiets mee naartoe. Ditmaal besloot ik bewust zonder fiets te reizen. Ik vond het spannend, maar het ging goed. Wat een overwinning! Natuurlijk is de angst niet helemaal verdwenen. En naast de inzichten van Morita helpen ook de gesprekken met mijn psychologe mij om steeds nieuwe stappen te zetten. Maar ik merk dat mijn wereld langzaam groter wordt. Soms betrap ik mezelf er tijdens het wandelen zelfs op dat ik het heerlijk vind om alleen op pad te zijn. De onverwachte ontmoetingen onderweg, de natuur en het eenvoudige plezier van bewegen geven me een groeiend gevoel van vrijheid. Misschien is dat wel mijn belangrijkste ontdekking: ik hoef niet eerst van mijn angst af te zijn om vrijer te kunnen leven. En wat ik op mijn 73e leer, is misschien wel de mooiste les van allemaal: op iedere leeftijd kun je veranderen.Aanbevolen links:
→ Abonneerpagina
→ Zen Incompany
→ Zen.nl winkel
ZenActueel nieuwe artikelen
Wat zenmonniken al eeuwen (w)eten, onderzoekt Wendy Walrabenstein nu
Meditation is medication
Zen aan oortjes uit ook tijdens het mediteren
We surfen op golven die niet bestaan
Leegte, leren en niets doen
De woestijn als leermeester
 

