ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Afbeelding: Art Ranzen
Na trauma een zenvol leven
Door
Rients Ranzen Ritskes /
Zen.nl Nederland / 8 januari 2026
Soms lees je een boek dat onverwacht dichtbij komt.
Al het moois in de wereld van Patrick Bringley was voor mij zo’n boek. Niet omdat onze levens identiek zijn, maar omdat de kernervaring pijnlijk herkenbaar is: het verlies van een broer die je nabij was, en de vraag wat je daarna met je leven doet.
In zijn boek beschrijft Patrick Bringley hoe het overlijden van zijn oudere broer Tom zijn leven tot stilstand bracht. Tom stierf op zevenentwintigjarige leeftijd aan kanker. Patrick zelf was toen vijfentwintig en net jarig geweest. Tom werkte als software-engineer, was intelligent, ambitieus en onderweg naar een veelbelovende carrière. Juist dat maakt zijn vroege dood zo ontregelend: een leven dat ogenschijnlijk op orde was, wordt abrupt afgebroken. Voor Patrick betekende dit verlies niet alleen rouw, maar een directe confrontatie met de kwetsbaarheid van alles wat we normaal gesproken vanzelfsprekend vinden.
Wat mij raakte, was wat er daarna gebeurde. Patrick zag af van een flitsende loopbaan in de journalistiek bij
The New Yorker en koos bewust voor stilte en eenvoud. Hij ging werken als zaalwacht in het Metropolitan Museum of Art in New York. Een baan zonder status, zonder carrièrepad, zonder deadlines. Een omgeving waarin niets hoeft te worden bereikt en zwijgen deel uitmaakt van het werk. In die dagelijkse nabijheid van kunst ontdekte hij, net als in zen wordt geleerd, dat verwerking niet ontstaat door begraven, verklaren of oplossen, maar door aanwezig te blijven bij wat is. Dat klinkt gemakkelijk, maar vraagt durf en moed. Er voor weglopen lijkt gemakkelijker.
Die ervaring herkende ik onmiddellijk. Ook ik verloor, al eerder in mijn leven, een broer die mij zeer nabij was. Ook ik stond voor een toekomst die van buitenaf logisch en succesvol leek. Ik had de zeer goedlopende zaken van mijn vader kunnen overnemen, met directe verantwoordelijkheid voor veel personeel. Het pad lag open. Toch deed ik het niet. Niet uit rebellie, maar omdat iets in mij wist dat dit mij niet werkelijk zou vervullen. Het vooruitzicht van een succesvol zakenman met een grote auto verloor zijn aantrekkingskracht. Ik zocht antwoorden en koos voor de confronterende stilte en de diepte die zen biedt.
Waar Patrick de stilte vond in het museum, vond ik deze op het meditatiekussen. Patrick schrijft ergens ‘“In het museum hoefde ik niets te worden en niets te bereiken.” Dat is precies wat zitten op een mediteerkussen is; niets hoeven worden, niets te hoeven bereiken, alleen maar in- en uitademen. In meditatie. In het stilzitten zonder doel. In het onder ogen zien van verdriet, zonder het meteen betekenis te willen geven. Zen leerde mij dat rouw niet iets is wat je oplost, maar iets wat je ziel kan openen voor een diepere waarheid. Niet door er voortdurend over te spreken, maar door het in stilte de ruimte te geven. Dit geldt overigens niet alleen voor verlies, maar voor alle oude en recente trauma’s die we meemaken.
Onze wegen lopen verschillend, maar overlappen elkaar opvallend sterk. Patrick wijst in zijn boek op de kracht van universele beelden in de kunst. Eeuwenoude schilderijen en beelden die zwijgend iets in je aanraken, voorbij woorden en verklaringen. Ik werkte - eerst als zenstudent en nu als zenleraar - met koans. Ook dit zijn, vaak eeuwenoude vragen en beelden in taal. Paradoxale zinnen, verhalen en scènes die het denken kortsluiten en iets diepers openen. In
Het Nieuwe Koanboek heb ik naast ongeveer zestig klassieke koans ook een aantal, bij cursisten populaire, beeldkoans opgenomen. Daar overlappen Patrick en mijn wegen sterk. Stilte, begeleid door kunst of koan doet in wezen hetzelfde, het brengt je tot jezelf.
Wat we delen, is misschien dit: het besef dat groot verlies een uitnodiging is om je leven opnieuw te bezien en waar nodig ingrijpend te veranderen. Niet door jezelf en je succes centraal te stellen, maar door dienstbaar te worden aan iets groters. Voor Patrick is dat het delen van de helende kracht van kunst, het zwijgen en de stilte. Voor mij is dat het begeleiden van mensen op het zenpad van meditatie en koan, het vinden van de rust en de stilte in zichzelf. Geen rust om je in terug te trekken, maar een rust waar je altijd bij kunt. Je hoeft alleen maar plaats te nemen op je meditatiekussen en je weet: ik ben er.
Verlies als inspiratie dus. Niet om succesvoller te worden, maar om meer jezelf te worden. In die zin wijst rouw, hoe pijnlijk ook, soms precies de richting aan die je anders niet had durven gaan. De richting waarin je iets bijdraagt aan een mooiere wereld. Dat kan in vele rollen. Die van veerman, die mensen naar de overkant brengt, zoals in
Siddhartha van Hermann Hesse. Maar ook die van suppoost of zenleraar. Rollen waarin stilte en universele beelden voor mensen kunnen gaan spreken. Of misschien besluit je tot de bouw van een tunnel onder de weg door, zodat de kikkers veilig kunnen oversteken, wanneer de tijd daar is.
Zenvol omgaan met onverwerkte ervaringen
Zes online colleges door Yvonne Visser
Start: maandag 2 maart 19.30 – 21.00 uur
Misschien wel het mooiste jaar ooit
Behoefte of begeerte?
Zen en Paul Klee
Zen.nl Utrecht verhuist
Kun je spelen zonder ego?
In Memoriam: Jeroen Witkam (1931-2025)