ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Schaamte als stralend principe
Door Natascha Kist-Gruel /
Zen.nl Enschede / 9 juni 2026
Tijdens een
weeksesshin ontdekte ik hoe schaamte zich verborgen hield onder mijn perfectionisme, mijn voortdurende streven naar en behoefte om gezien te worden.
Ik stond voor de groep zonder enige voorbereiding. Even geen controle, maar gewoon laten gebeuren wat er kwam. En ik vertelde spontaan en vanuit mijn hart over het onzekere meisje in mij, altijd op zoek naar een betere versie van haarzelf. Over mijn verlangen om het voortdurende ‘streven naar’ los te laten, terwijl zelfs dát weer een vorm van streven is. Over mijn behoefte aan controle en bevestiging, over mijn perfectionisme. Achteraf dacht ik: ik had meer moeten vertellen. Maar direct daarna kwam het besef: nee, dit was genoeg. Dit ben ik.
Dit vond plaats aan het einde van de sesshin. Aan het begin was ons gevraagd wat we die week wilden beoefenen. Voor mij werd al snel duidelijk dat ik het ‘streven naar’ wilde loslaten. Ik merkte de laatste tijd steeds vaker hoe sterk die drang aanwezig is: altijd meer willen weten, meer willen kunnen, beter willen worden. Dat voortdurende streven plaatste me steeds in de toekomst en hield mij weg van het hier en nu.
Tijdens deze sesshin diende een enorme bubbel zich meteen aan. Een bubbel die in de afgelopen jaren steeds op net weer andere manieren zichtbaar is geworden: het gevoel niet goed genoeg te zijn. Daarom streef ik voortdurend naar iets. Meteen voelde ik frustratie en weerstand. Was ik hier nou nog niet klaar mee?! Had ik niet allang geleerd dat imperfectie oké is, dat ik deel uitmaak van een groter geheel? Toch zat ik daar, overspoeld door emoties.
Toen ging het tijdens een teisho over schaamte. Over hoe schaamte zich vaak verborgen houdt onder perfectionisme, aanpassen en het verlangen om te voldoen. Over de uitspraak van de Boeddha: “Schaamte is een stralend principe.” We willen ons vaak niets van anderen aantrekken, maar juist schaamte toont dat je betrokken bent en hoe jij je tot anderen wilt of denkt te moeten verhouden.
Meer weten over de functie van schaamte? Kom dan a.s. zondag naar de themadag: Zenvol Schaamteloos. Klik hier voor meer informatie en aanmelding.
Terwijl ik luisterde, was het ineens alsof er iets op zijn plek viel. Ik wist al langer dat mijn zelfbeeld laag was en dat ik mezelf op veel manieren ontkende. Ik wist ook waar dat vandaan kwam. Maar ik begreep nooit waarom het zo moeilijk bleef om werkelijk van mezelf te houden. En ineens zag ik dat veel van wat ik deed voortkwam uit schaamte. Onder het verlangen om een betere versie van mezelf te zijn, mijn perfectionisme, zelfs het mezelf vergelijken met anderen, zat schaamte verborgen.
En plotseling zag ik heel duidelijk hoe subtiel die patronen doorwerken in mijn leven.
Vlak voor de sesshin had ik een lichte blessure opgelopen. Tijdens een sportmoment besloot ik voorzichtig weer te gaan hardlopen. Toen de pijn terugkwam, wist ik dat ik moest stoppen, maar precies op dat moment kwamen een paar andere hardlopers mij tegemoet. Hoewel ik tegen mezelf zei: luister naar je lichaam, je hoeft je niet te bewijzen, ging ik toch nog even door. Gedreven door de behoefte om het goed te doen en gezien te worden. Wat zou een ander er wel niet van denken?
Maar daarna kon ik goed voelen dat, zelfs als ik niet gezien word, ik ruimte mag innemen.
Ook tijdens de afsluitende ceremonie kwam dat inzicht terug. Ik kreeg een plek ergens achteraan en voelde direct dat mijn ego licht gekrenkt was. Maar toen ik om me heen keek, besefte ik: ik ben niet de enige. Er ontstond openheid. Ik voelde verbondenheid: ook als ik niet gezien word, mag ik er zijn.
Nadat ik aan het eind van die week mijn verhaal had gedeeld, werd ik door andere cursisten bedankt voor mijn verhaal en kon ik ervaren dat ik verbondenheid kan voelen door mij open te stellen. Ik vertelde ze dat ik eigenlijk meer had willen vertellen. Pas veel later besefte ik dat ik mij had zitten verdedigen. Zelfs hier zat nog schaamte onder!
Die week liet me zien hoe diep die patronen geworteld zijn: de angst voor afwijzing, het voortdurende oordeel en het krampachtig proberen te voldoen aan irreële verwachtingen.
Het inzicht hoe mijn patronen doorwerken in mijn leven en hoeveel voortkomt uit schaamte was zo bevrijdend. Het voelde alsof ik vriendschap met mezelf kon sluiten. Ik kon tegen mezelf zeggen: ik zie jou.
En wanneer ik die woorden in gedachten ook tegen de ander zeg: ik zie jou, lijkt het alsof de beweging niet langer van buiten naar binnen gaat. Door deze handeling: de aandacht bij mezelf weghalen en op de ander richten, is het alsof ik niet meer hoef te wachten op bevestiging van anderen om er te mogen zijn. Er ontstaat ruimte.
Een week later ga ik weer hardlopen. Als ik andere mensen tegenkom, voel ik de bubbel weer opkomen. Maar ik zeg in gedachten tegen mezelf: ik zie jou en daarna ook tegen de ander: ik zie jou.
Ik denk Boeddha te begrijpen; schaamte een stralend principe.
Vind je dit een leuk artikel? Geef het een hartje.
Meer weten over de rol van schaamte in jouw leven en de rol van schaamte in het algemeen? Kom dan a.s. zondag naar de themadag: Zenvol Schaamteloos.
Klik hier voor meer informatie en aanmelding
Ik doe, dus ik besta
Wat doet pijn?
Van burn-out naar balans
Postcast over duurzaam geluk
Wachten een levenshouding
Het gevaar van idealisme