ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Steeds opnieuw beginnen
Door
Vincent Valentijn /
Zen.nl Den Bosch / 19 maart 2026
Sinds enige tijd volg ik met plezier de
opleiding tot zenleraar bij Zen.nl in Den Bosch. Dat ik deze stap zou zetten, had ik niet kunnen bedenken toen ik elf jaar geleden zelf een
introductiecursus ging volgen.
Ik had me toen al vaker beziggehouden met zelfonderzoek en mentale verdieping en had de werking van meditatie leren kennen. Die oefeningen zette ik in die jaren vooral praktisch in: als hulpmiddel om weer helder te zien, te voelen waar de ruimte zat en een volgende stap te kunnen zetten. Dat werkte voor me, maar het had een cyclisch karakter. Intensief oefenen zolang het nodig was, om het vervolgens weer los te laten zodra ik de volgende trede op de ladder had bereikt. Achteraf zie ik het als een soort mentaal jojo-en: gezond eten en intensief sporten tot je op gewicht bent, om daarna van het resultaat te genieten, tot je een tijd later toch weer merkt dat je broek niet meer past.
Op het moment dat ik me inschreef voor zen, stond ik opnieuw op zo’n punt. Het emmertje was tot de rand toe vol, ik stond op een kantelpunt en wilde vooruit. Ik moest uitzoeken hoe ik ‘weer opnieuw ging beginnen’.
In eerste instantie kreeg ik wat ik zocht. Het beoefenen van zazen en de gedeelde inzichten hielpen me op weg. Na de cursus was het doel bereikt en nam ik me voor zazen te blijven beoefenen; het zat nu in mijn gereedschapskist. Maar na een paar maanden merkte ik hoe lastig het was om die nieuwe gewoonte in het overvolle leven vast te houden. Het jojo-effect lag weer op de loer dus schreef ik me in voor een vaste groep.
Door de wekelijkse impuls van mijn groep en leraar slaagde ik erin van zen een dagelijkse training te maken en verdiepte mijn beoefening zich gestaag. Telkens wanneer ik dacht: ja, nu weet ik het wel, diende zich toch weer iets nieuws aan. Soms op plekken waarvan ik niet vermoedde dat daar nog iets te leren viel, vaker door geraakt of geïnspireerd te worden zonder precies te weten waardoor.
De afgelopen jaren sprak ik met enige regelmaat met mijn leraar over mijn wens om mijn beoefening nog verder te verdiepen. Hij deed mooie, verrijkende voorstellen en suggereerde meerdere keren dat het leraarschap me goed zou passen. Met een druk creatief bestaan zag ik lange tijd niet hoe ik daar praktisch ruimte voor kon maken. Tot ik mezelf opnieuw op een kruispunt bevond. Het verschil met eerdere momenten was dat ik dit al jaren had zien aankomen. Na een
sesshin viel het kwartje definitief. Waar ‘opnieuw beginnen’ eerder voelde als een noodzakelijk kwaad, ontstond nu ook ruimte voor: je mag het proberen en het hoeft niet te slagen. Ik besloot het te zien als een experiment.
Na elf jaar zenbeoefening aan de weg naar het leraarschap beginnen bleek inspirerend en inderdaad verdiepend. Tegelijk merkte ik hoe snel het idee binnensluipt dat je weet hoe het zit. Dat werd scherp toen ik mijn leraar vroeg hoe ik me het beste kon voorbereiden op de studiedagen. Hij zei: ach, je weet alles eigenlijk al. Ik antwoordde dat ik me ervan bewust was dat ik wel met kennis rondloop, maar ‘eigenlijk niets weet’, wat ik wilde vragen was: wat kan ik verwachten? Hij zei dat hij dat niet kon benoemen, maar gaf me één woord mee: beginnersmind.
Het kwartje viel meteen. Daar wist ik na al die jaren zen natuurlijk van alles over. Ik dacht te weten wat me te doen stond. Pas later besefte ik dat ik er met open ogen ingetrapt was. Ik wist wat beginnersmind ongeveer inhield, had er veel over gelezen en er vaker met mijn leraar en groep over gesproken, maar dat was precies het probleem. Weten is iets heel anders dan ervaren. Begrijpen op zich kon me niet helpen om met beginnersmind te oefenen. Ik besloot mijn neiging om het nog eens verder uit te zoeken niet te volgen, me niet beter voor te bereiden dan strikt noodzakelijk, en kwam tot het besef dat de oefening daarmee al begonnen was.
Het steeds opnieuw beginnen, waar ik me zo moeilijk toe kon verhouden, bleek zelf de oefening. Ik had ‘de kunst van het opnieuw beginnen’ veelvuldig beoefend in mijn leven, maar mijn manier was meestal om zo snel mogelijk expert te worden. Nu drong zich de vraag op: doe ik mezelf daarmee een plezier? Zoals Shunryu Suzuki het kernachtig formuleerde:
‘In de geest van de beginner zijn er vele mogelijkheden, in die van de expert slechts enkele.’
De afgelopen twee jaar stonden voor mij in het teken van steeds weer beginnen, en het blijkt een onuitputtelijke bron van mogelijkheden. Het betekent niet doen alsof ik niets weet of mijn ervaring negeren. Wél betekent het dat ik mijn neiging om te laten zien dat ik het weet, of het gevoel dat ik het zou móéten weten, niet automatisch volg. Weten is goed, maar twijfel is beter. Dat vraagt aandacht en het verdragen van onzekerheid. Juist daarin ontstaat ruimte.
Wat het me vooral brengt, is lichtheid. Waar ik eerder het gevoel had altijd de situatie meester te moeten zijn, verantwoordelijkheid te dragen en problemen op te lossen, merk ik dat ik steeds minder hoef te landen op een standpunt, of dat ik een standpunt mag innemen zonder de ander te overtuigen. Ik mag bijdragen en de ander mag er iets mee doen of niet. In mijn werk, in gesprekken en ook thuis mag ongemak er zijn zonder dat ik er meteen de eigenaar van word. Het proces wordt directer, opener, speelser en verrassender en, eerlijk gezegd, ook leuker.
Steeds weer beginnen dus. Niet omdat ik niets geleerd heb, maar omdat ik bereid ben dat geleerde niet vast te zetten. Zo blijkt opnieuw beginnen een oefening die het leven verdiept en verlicht.
Freud en Boeddhisme (1)
Help! Wekdienst op sesshin
Van breuk naar zen
Hou je mond dicht en slaap beter
Tom van de Heijden op de Wall of Fame
Wanneer succes niet gelukkig maakt