ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Waarom pijn niet zit waar het pijn doet

0

Door Rients Ranzen Ritskes / Zen.nl Nederland / 16 december 2025

Ruim drie miljoen Nederlanders leven dagelijks met chronische pijn. Hoofdpijn, rugpijn, buikpijn, fibromyalgie: diagnoses en behandeltrajecten stapelen zich vaak op, maar echte verlichting blijft uit. In zijn nieuwe boek Het verborgen verhaal van pijn maakt pijnpsycholoog Han Samwel duidelijk waarom dat zo vaak gebeurt. Zijn inzicht is eenvoudig en tegelijk radicaal: je moet niet alleen kijken naar waar het nu pijn doet, maar naar het verhaal dat onder de pijn verborgen ligt.

Wie Samwel volgt door de pijnteams van het CWZ en Radboudumc ziet hoe behandelingen vooral gericht zijn op de actuele pijnklachten. Gangbaar zijn medicatie, operatie en soms therapie. Cognitieve gedragstherapie kan helpen, maar te vaak blijft de eigenlijke oorzaak voor de pijn onaangeroerd. Daarom blijft die spanning vaak terugkomen. Zo wordt acute pijn vaak chronisch. Waarom geneest het lichaam niet?

Volgens Samwel is er één vraag die jarenlang nauwelijks gesteld werd: hoe zag de vroege levensgeschiedenis van deze mens eruit? Niet om ingewikkeld te doen, maar omdat het lichaam het verleden onthoudt. Heel vaak blijkt er in de eerste jaren van iemands leven een vorm van onveilige hechting te zijn geweest. Kinderen die zich niet veilig voelen, ontwikkelen overlevingsstrategieën die later chronische spanning veroorzaken: zich onzichtbaar maken, extreem hun best doen, pleasen, zorgen voor de ouders, voortdurend alert zijn.

Volwassenen die zo opgroeien leven met een zenuwstelsel dat voortdurend gevaar signaleert. Dat creëert een diepe, chronische grondspanning. Precies die spanning is volgens Samwel de voedingsbodem voor pijn die niet meer weggaat en zich niet laat behandelen met pijnstillers of andere medicijnen.

Een verhaal dat het lichaam schrijft

Het bijzondere aan Samwels benadering is dat hij pijn ziet als een signaal, niet als een defect. Pas als mensen leren kijken naar hun eigen levensgeschiedenis verandert de pijn. Bij een revalidatiekliniek kreeg hij de ruimte om tien tot twaalf weken met patiënten te werken aan de relatie met hun ouders. Niet symbolisch, maar concreet: mag je grenzen aangeven? Wie bepaalt wanneer je op bezoek gaat? Mogen je gevoelens bestaan?

Het effect is groot. Mensen ervaren meer rust en de pijn wordt zachter of milder. Niet omdat de pijn wordt weggewerkt, maar omdat de spanning die de pijn voedt begint af te nemen.

De parallellen met zen

Voor zenbeoefenaars is dit inzicht herkenbaar. Ook in zen leren we dat pijn vaak niet ontstaat op de plek waar we hem voelen. Het lijden zit zelden in de ervaring zelf, maar in de spanning eromheen. Samwel beschrijft hoe vroege ervaringen diep in ons zenuwstelsel blijven doorwerken. In mijn boeken noem ik dit oerbubbels, onverwerkte ervaringen die zich vormen in onze kindertijd. Het gaat om overtuigingen zoals: ik moet perfect zijn; ik moet zorgen; ik mag niet lastig zijn; of ik moet altijd alert blijven.

Die oerbubbels kleuren onze relaties, bepalen de mate van rust in ons zenuwstelsel en beïnvloeden zelfs de manier waarop het lichaam pijn ervaart. In dat opzicht sluit Het verborgen verhaal van pijn nauw aan bij inzichten uit Leer voelen wat je wilt voelen. Beide benadrukken dat echte verandering ontstaat wanneer we durven kijken naar oude patronen die in ons lichaam zijn ingesleten. Niet door ze te vervangen door optimistische gedachten, maar door ze onder ogen te zien en te doorvoelen.

Schrijven als genezing

Samwel laat zien dat het opschrijven van je eigen levensverhaal helend werkt. Wie het verborgen verhaal van zijn pijn formuleert, creëert ruimte en mildheid in en voor zichzelf. Dit sluit prachtig aan bij de ervaringen uit de Zen.nl-cursus Het schrijven van je spirituele biografie. Veel deelnemers ontdekten dat hun pijn, verdriet en spanning niet zomaar losse episodes waren, maar deel uitmaakten van een groter en betekenisvol verhaal.

Een eerlijk en moedig boek

Het verborgen verhaal van pijn is een eerlijk en moedig boek. Samwel schrijft openlijk dat hij jarenlang mensen niet volledig heeft kunnen helpen omdat hij niet diep genoeg keek. Die erkenning maakt het boek geloofwaardig en urgent. Pijn is geen zwakte en geen verzinsel, maar een signaal uit een dieper verhaal dat gehoord wil worden.

Voor iedereen met chronische pijn en voor wie werkt met mensen die pijn ervaren is dit boek een waardevolle uitnodiging. Het vraagt om minder bestrijden en meer luisteren. Minder fixeren op symptomen en meer aandacht voor het verhaal dat het lichaam probeert te vertellen.

Han Samwel – Het verborgen verhaal van pijn. Over de psychologie van chronische pijn. Uitgeverij Ten Have. € 23,99.

Dit artikel is gebaseerd op een interview van Frank Houtappels, gepubliceerd in De Gelderlander van zaterdag 11 oktober 2025.

Online cursus Zenvol omgegaan met onverwerkte ervaringen
Online meditatiecursus voor long-covid patiënten

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

Misschien wel het mooiste jaar ooit

Behoefte of begeerte?

Zen en Paul Klee

Zen.nl Utrecht verhuist

Kun je spelen zonder ego?

In Memoriam: Jeroen Witkam (1931-2025)