whatsapp

 
 

Klik hier en ontvangons wekelijks online magazine

ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven




Zen.nl, Zen, meditatie, leren mediteren, zenmonnik, Wendy Walrabenstein, Rients Ritskes, reuma, artrose, gezondheid, eten, Japan, vegetariër, Boeddha, leefstijl, zenleraar, zencoach, plantaardig, stress, vasten, ontsteking, darm, immuunsysteem, Dogen, gewoonten, geluk

Foto Wendy Walrabenstein, gemaakt tijdens de themadag 15 nov. 2026



Wat zenmonniken al eeuwen (w)eten,
onderzoekt Wendy Walrabenstein nu



Door Rients Ritskes / Zen.nl Nederland / 17 november 2026

Plantaardige voeding, beweging en ontspanning blijken bij mensen met reuma en artrose opmerkelijke gezondheidsvoordelen te kunnen opleveren.

In Japanse zenkloosters eten monniken traditioneel al eeuwenlang bijzonder gezond. Groenten, rijst, tofu, zeewier, paddenstoelen en gefermenteerde producten. Ik heb er tijdens mijn vele bezoeken aan zenkloosters in Japan van genoten. Vis en vlees ontbreken niet helemaal. De monniken eten het een enkele keer wanneer het hun wordt aangeboden. Toen ik voor het eerst, in 1982, zes weken in een Japans zenklooster verbleef, was ik al tien jaar vegetariër en hoogst verbaasd dat de eerste maaltijd in het klooster vis en vlees bevatte. Toen ik duidelijk maakte dat ik vegetariër was, werd verteld dat Boeddha dit had gedoneerd aan het klooster. In de zes weken dat ik er verbleef kreeg ik drie maaltijden, gedoneerd door leken, die vlees en vis bevatten. Daarnaast was het eten sober veganistisch en uitzonderlijk lekker. De zennonnen en monniken leven regelmatig, bewegen, veel eten gezond en mediteren natuurlijk dagelijks. Wat in de zentraditie vooral een spirituele oefening is, vertoont verrassende overeenkomsten met een moderne wetenschappelijke benadering van leefstijlgeneeskunde.

Onderzoeker Wendy Walrabenstein vertelde op de themadag over Zenvolle gezondheid, zondag 15 november jl. aan alle meer dan honderd aanwezige zenleraren en zencoaches in opleiding wat er gebeurt wanneer mensen met reuma of artrose hun leefstijl ingrijpend veranderen. De resultaten zijn opmerkelijk. In zestien weken namen de klachten bij mensen met artrose met ongeveer een derde af.

Kun je jezelf gezonder eten?

Walrabenstein doet onderzoek naar de invloed van hoofdzakelijk plantaardige voeding, beweging en stressmanagement op chronische aandoeningen. Daarmee bouwt ze voort op onderzoek dat al in de jaren tachtig begon.

De Amerikaanse arts Dean Ornish onderzocht destijds of mensen met vernauwde kransslagaders (zoals Bill Clinton) hun gezondheid konden verbeteren door anders te leven. Zijn programma combineerde overwegend plantaardige voeding met beweging, ontspanning en sociale ondersteuning. Na vijf jaar was de gemiddelde vernauwing van de onderzochte kransslagaders bij de deelnemers licht afgenomen, terwijl deze bij de controlegroep juist was toegenomen.

Walrabenstein ontdekte dat er ook al tientallen jaren geleden onderzoek werd gedaan naar de invloed van vasten op reumatoïde artritis. Vasten bleek bij patiënten ontstekingsklachten te verminderen. Maar je kunt natuurlijk niet je hele leven blijven vasten...

Ondertussen kwamen steeds effectievere medicijnen beschikbaar. Die hebben de behandeling van reuma enorm verbeterd. Walrabenstein wijst echter ook op een economisch verschil. Achter geneesmiddelen bestaat een verdienmodel waarmee grootschalig onderzoek gefinancierd kan worden. Achter het advies om meer groenten te eten, zit niet zo'n commerciële motor. Een probleem dat we ook met onze cursussen ervaren. Veel mensen nemen liever een pilletje dan dagelijks mediteren, ook al toont veel onderzoek aan dat mediteren vaak even effectief is en geen bijwerkingen heeft.

Dat roept een interessante vraag op: onderzoeken we vooral wat belangrijk is voor onze gezondheid, of wat vooral economisch aantrekkelijk is?

Zen.nl, Zen, meditatie, leren mediteren, zinmonnik, Wendy Walrabenstein, Rients Ritskes, reuma, artrose, gezondheid, eten, Japan, vegetariër, Boeddha, leefstijl, zenleraar, zencoach, plantaardig, stress, vasten, ontsteking, darm, immuunsysteem, Dogen, gewoonten, geluk

Foto gemaakt op Themadag over Zenvolle gezondheid.


Een derde minder artroseklachten

In het programma Plants for Joints onderzocht Walrabenstein met haar collega's wat een combinatie van plantaardige voeding, beweging en stressmanagement betekent voor mensen met reumatoïde artritis en artrose.

Aan het onderzoek naar reumatoïde artritis deden 77 mensen mee, aan het onderzoek naar artrose 64. Beide onderzoeken duurden zestien weken en hadden een controlegroep. Bij de mensen met reumatoïde artritis daalde de gemiddelde ziekteactiviteit significant en bij de controlegroep bleef deze vrijwel gelijk. Bij artrose waren de resultaten eveneens opvallend. De gemiddelde klachtenscore voor pijn, stijfheid en lichamelijk functioneren daalde van ongeveer 39 naar 25 punten. Dat is een zeer significante vermindering van ongeveer 36 procent. Bij de controlegroep veranderde vrijwel niets.

Artrose is meer dan slijtage

In Nederland hebben ongeveer 1,7 miljoen mensen artrose. Veel mensen denken dat artrose betekent dat het kraakbeen versleten is en de botten daardoor tegen elkaar schuren. Maar zo eenvoudig ligt het niet. Kraakbeen bevat zelf geen pijnzenuwen. De pijn kan onder andere ontstaan door veranderingen in het bot onder het kraakbeen, omliggende weefsels en ontstekingsprocessen in het gewricht. Vooral die ontstekingsprocessen zijn interessant, want juist die zijn door leefstijlfactoren te beïnvloeden. Walrabenstein noemt deze inzichten een mogelijke gamechanger.

Wat gebeurt er in onze darmen?

Een mogelijke verklaring ligt in onze darmmicrobiota. In onze darmen leven biljoenen micro-organismen die helpen bij de vertering van voedsel en een belangrijke rol spelen in ons immuunsysteem. Voedingsvezels uit groenten, peulvruchten en volkorenproducten vormen voedsel voor verschillende darmbacteriën. Sommige produceren daarbij stoffen zoals butyraat, die bijdragen aan de gezondheid van de darmwand en de regulering van ontstekingsprocessen.

Walrabenstein wijst op het belang van een goed functionerende darmbarrière. Die zorgt ervoor dat voedingsstoffen worden opgenomen, terwijl ongewenste stoffen zoveel mogelijk buiten het lichaam blijven. Een verstoorde darmbarrière kan bijdragen aan ontstekingsreacties. Plantaardige voeding zou via de darmmicrobiota en een verbetering van de darmbarrière ontstekingsprocessen elders in het lichaam kunnen beïnvloeden.

De keuken van de zenmonnik

De traditionele boeddhistische kloosterkeuken wordt shōjin ryōri genoemd. De maaltijden bestaan doorgaans uit groenten, rijst, tofu, paddenstoelen, zeewier en soms gefermenteerde producten zoals miso. Het gaat daarbij niet alleen om wat er gegeten wordt, maar ook om de manier waarop het voedsel wordt bereid en genuttigd. De dertiende-eeuwse zenmeester Dōgen schreef een inmiddels beroemde handleiding voor de kloosterkok, de Tenzo. Daarin beschrijft hij koken als een volwaardige zenbeoefening. De kok moet met aandacht en zorg omgaan met alle ingrediënten, ongeacht hoe eenvoudig of kostbaar ze zijn.

Gezond eten gaat niet alleen over wat, maar evenzeer over hoe je kookt en hoe je eet. Aandacht is het toverwoord.

Het bijzondere van het onderzoek van Walrabenstein is dat niet alleen het voedingspatroon werd veranderd. Ze is lid van de vakgroep Leefstijlgeneeskunde en dat omvat dus ook zaken als lichamelijke beweging en ontspanningstechnieken. Van meditatie weten we dat deze kan bijdragen aan stressregulatie en een andere omgang met pijn. Beter kunnen omgaan met stress heeft invloed op ontstekingsprocessen en het immuunsysteem. Haar onderzoek laat niet zien welk deel van de verbetering afzonderlijk door voeding, beweging of stressmanagement werd veroorzaakt. Het succes zit juist in de combinatie.

Gezondheid als dagelijkse oefening

Wat mij in het onderzoek van Walrabenstein vooral aanspreekt, is dat gezondheid niet uitsluitend wordt beschouwd als iets wat artsen en medicijnen voor ons kunnen verzorgen. Onze dagelijkse gewoonten blijken van grote betekenis. Dat is een inzicht dat binnen zen al eeuwen centraal staat. Zen is niet alleen een kwestie van mediteren op een kussen. Het gaat om de manier waarop we ons hele leven vormgeven. Hoe we eten, werken, bewegen, slapen en omgaan met onszelf en anderen.

Bij Zen.nl is onze missie zoveel mogelijk mensen te faciliteren in duurzaam geluk en welzijn. Daarbij denken we meestal aan aandacht, bewustzijn en emotionele balans. Maar in onze cursussen raden we ook altijd iedereen aan om voldoende te bewegen. Misschien moeten we ook nog meer aandacht besteden aan eetgewoontes van onze cursisten. De door Walrabenstein getoonde resultaten laten zien hoeveel invloed onze dagelijkse leefstijl kan hebben.

Misschien wordt het tijd om in onze zencursussen niet alleen aandacht te besteden aan hoe we zitten, denken en bewegen, maar ook aan wat en hoe we eten.

Wetenschappelijke bronnen:
Walrabenstein e.a., Rheumatology (2023);
Walrabenstein e.a., Osteoarthritis and Cartilage (2023);
Ornish e.a., JAMA (1998).