ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Afbeelding: Art Ranzen

Zen, vrijheid en Allen Ginsberg

1

Door Rients Ranzen Ritskes / Zen.nl Nederland / 24 februari 2026

Het sterk door de zenfilosofie geïnspireerde werk van de invloedrijke, dichter en schrijver Allen Ginsberg zorgde voor een bevrijding van het dogmatische denken in de jaren 1950 en 1960. Hij verzette zich krachtig tegen oorlog, inperking van vrijheden en het kapitalisme. Hij was een voorvechter van openheid en eerlijkheid en meditatie hielp hem daarin. Dat meditatie tegenwoordig populair is, zou hem goed hebben gedaan, maar dat het onder invloed van de mindfulness-hype meer en meer is verworden tot therapie om, binnen het huidige hyper-kapitalisme, beter met stress om te kunnen gaan, zou hem zeker verdrietig hebben gemaakt.

Wie het werk van Allen Ginsberg een beetje kent, denkt aan de Beat Generation, de jaren vijftig en zestig, de opstand tegen conformisme en aan zijn beroemde gedicht Howl. Dit gedicht begint met de zin: “ik zag de mooiste karakters van mijn generatie verwoest en gek worden.” Velen gingen in die tijd volgens Ginsberg kapot aan de Vietnamoorlog, drugs en consumptisme. Het gedicht veroorzaakte veel opschudding, mede door het expliciete taalgebruik rond seksualiteit, drugs en non-conformisme. Hij tourde in de jaren 60 samen met Bob Dylan en was bevriend met The Beatles en ging veel om met Lennon en MaCartney. Tijdens het schrijven van dit artikel stuitte ik op Youtube op een grappige opname van Dylan en Ginsberg een sutra reciterend, omkleed met Dylan op gitaar. Ginsberg, zelf niet echt een musicus in de klassieke zin, maar hij begeleidde zichzelf tijdens zijn optredens vaak muzikaal met gitaar of mondharmonica.

Ginsberg is een vroege voorloper van mensen die ook in onze tijd nog zoeken naar vrijheid, authenticiteit en spirituele autonomie. Maar dat is wel iets anders dan zoeken naar een beetje ontspanning om de stress van het teveel willen aan te kunnen. Ginsberg was serieus in zijn zoektocht en verweerde zich tegen materialisme en competitie. Zijn poëzie was radicaal en eerlijk: over liefde, over opvatting, drugs, politiek en over het gebrek aan bewustzijn.

Spiritualiteit zonder instituut

Wat vandaag “seculiere spiritualiteit” heet, begon bij Ginsberg en de zijnen. Hij bestudeerde zen en boeddhisme, bezocht D.T. Suzuki in New York en integreerde het mediteren in zijn leven zonder zich te binden aan één Guru. Het was een spiritualiteit van meditatie beoefening, observeren en choqueren, maar niet van verklaren. Onze cultuur heeft een enorme honger naar rust, zie de populariteit van mindfulness- en meditatie-apps. Maar Ginsberg zijn zoektocht ging verder. Het ging hem om echte vrijheid en niet alleen om beter te kunnen slapen. Het ging hem om vrij te zijn van je dominante eigenbelang, je angsten en je geconditioneerd zijn.

Kritiek of alternatief?

Vandaag domineren keuze-stress, de angst iets te missen, klimaatvragen, polarisatie, identiteitsvorming, prestatiedruk en digitale verslaving. De Beat-kritiek op consumptie en overheid is nog steeds verrassend actueel. Wij denken nu in termen van duurzaamheid, mentale gezondheid en autonomie. Zijn relevantie is dus niet in de nostalgie van de Beat-tijd te vinden, maar in het alternatief dat hij belichaamde: het leven niet zien als carrière, maar als onderzoek en experiment; niet als aanpassing, maar als wakker worden en wegwijzer uit de duisternis van het gebonden zijn.

Een klein gedicht

Ginsberg kon naast het ellenlange gedicht Howl ook heel stil en eenvoudig schrijven. Dit kleine haiku-achtige gedichtje stamt uit de periode waarin hij zen studeerde:

In de donkerte
zie je rozen wit en rood
plotseling bloeien

(vertaling RR)

Een haiku, drie regels, geen uitleg, maar een weergave van een veranderende werkelijkheid. De werkelijkheid zie je eerder van dichtbij en in het donker, dan ver weg via de schijnwerpers van de televisie.

Ginsbergs oproep tot vrijheid is nog steeds actueel, want nog steeds zijn het weinigen die weten wat vrijheid is, wat bewustzijn betekent, wat genoeg is en wat echt is. Zijn waarde ligt niet in het citeren van zijn werk, maar in het leven van de vragen die bij hem centraal stonden.

Ginsberg roept ons vanuit de jaren zestig toe dat meditatie niet alleen bedoeld is als kalmeringsmiddel, maar als oproep om het roer om te gooien. Zijn bezwaar tegen het totaal instrumentaliseren van mindfulness zou groot zijn. Hij zou zeggen: de vraag is niet of meditatie werkt, maar wát het in ons activeert: gehoorzaamheid of vrijheid, aanpassing of inzicht.

Precies daar ligt de hedendaagse relevantie. Ginsbergs spirituele rebelsheid nodigt uit tot transparantie: durf te zien hoe je geconditioneerd bent, durf te onderzoeken wat jij zelf voor waar houdt, durf te kijken zonder te sussen. Dat is ook de kern van zen: niet comfort, maar bewustwording; niet wegvluchten, maar doorzien.

Zen.nl is in die zin geen escape-platform en geen mindfulness-cosmetica, maar een transparante organisatie die het hele pad van bewustzijnsontwikkeling aanbiedt. Het begint met laagdrempelige introductiecursussen en via weekendsesshins bereiden deelnemers zich desgewenst voor op onze sesshins, waarschijnlijk de meest intensieve retraites die je in Nederland kunt volgen. Het Zen.nl-pad begint met rustig goed leren voelen tijdens de eerste jaren van beoefening, maar is wezenlijk meer gericht op onderzoek dan op geruststelling, op inzicht in plaats van op carrière en bovenal op helderheid van inzicht, zonder dogma’s. Ook het non-conformisme van Zen.nl zou Ginsberg hebben aangesproken. Zen.nl is dan wel lid is van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) en bouwt - uiterst dankbaar - voort op wat de rijke zenboeddhistische traditie ons heeft nagelaten. Maar binnen de BUN is Zen.nl niet alleen de grootste, maar beslist ook de meest vrijgevochten en liberale organisatie.

Ginsberg zou je vragen: word je van het mediteren alleen rustiger of ook vrijer? Alleen in dat laatste geval is het echt zen.

ZenActueel Blog

Aanbevolen links:
Zen Incompany
Zen.nl winkel

ZenActueel nieuwe artikelen

Zitten met wat er is

Leren van een tikfout

Zenles individueel of in de groep?

Zen en geciviliseerde psychopaten

Hoe duister is de toekomst

Van overleven naar leven met Long Covid