Klik hier en ontvangons wekelijks online magazine
ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven
Zen aan oortjes uit ook tijdens het mediteren
Door
Rients Ritskes /
Zen.nl Nederland /
Zen.nl Nijmegen / 10 november 2026
In een
vorig artikel schreef ik over oortjes tijdens het fietsen, wandelen en werken. Maar hoe zit het tijdens het mediteren? Sommige mensen gebruiken noise cancelling of geleide meditatie om zich beter te kunnen concentreren. Dat klinkt logisch: zonder verkeersgeluid, burenlawaai of andere prikkels word je minder snel afgeleid. Toch is het de vraag of alle geluiden wegfilteren de zenmeditatie wel helpt.
In het denkmodel dat we bij Zen.nl gebruiken, noemen we ervaringen die om aandacht vragen
bubbels. Wanneer je gaat zitten en je concentreert op een koan of het tellen van je ademhaling, kunnen gedachten, herinneringen en gevoelens opkomen. Soms gaat het over iets van die ochtend, soms over iets dat je al veel langer bezighoudt. Je merkt de bubbel op en keert terug naar je concentratiepunt. Dat kan zich in één meditatie vele malen herhalen.
De kunst is niet om te voorkomen dat er iets opkomt. Maar het is ook niet de bedoeling om een gedachte eindeloos te volgen. Als je blijft nadenken over wat je morgen moet zeggen, of opnieuw een gesprek van gisteren voert, verandert mediteren gemakkelijk in piekeren of dagdromen. Zenmeester Hakuun Yasutani verwoordde de oefening in
De drie pijlers van zen als volgt (eigen vertaling uit het Engels):
Je moet beseffen dat je, hoe aandachtig je je ademhalingen ook telt, nog steeds ziet wat zich in je gezichtsveld bevindt, want je ogen zijn open. Ook hoor je de gewone geluiden om je heen, want je oren zijn niet afgesloten. En omdat je hersenen evenmin slapen, zullen allerlei gedachten door je hoofd schieten. Die belemmeren of verminderen de werking van zazen niet, tenzij je je eraan vastklampt omdat je ze als ‘goed’ beoordeelt, of ze probeert tegen te houden of uit te bannen omdat je ze ‘slecht’ vindt.
Beschouw waarnemingen of gewaarwordingen niet als hindernissen voor zazen, maar ga er ook niet in mee. Ik benadruk dit. ‘Erin meegaan’ betekent eenvoudigweg dat je blik bij het zien op iets blijft rusten, dat je aandacht bij het horen bij een geluid blijft hangen, of dat je geest zich tijdens het denken aan een idee vastklampt. Als je je zo laat afleiden, wordt je concentratie op het tellen van je ademhalingen verstoord.
Kortom: laat willekeurige gedachten opkomen en weer verdwijnen. Blijf er niet bij hangen en probeer ze ook niet te verdrijven. Richt eenvoudigweg al je aandacht op het tellen van je in- en uitademingen.
Als het de bedoeling was alle prikkels buiten te sluiten, zouden we ook met de ogen dicht kunnen mediteren. Maar bij zazen houden we onze ogen doorgaans open. We horen iets, nemen iets waar in onze omgeving of merken een gedachte op en keren steeds weer terug naar de oefening. Juist dat waarnemen en terugkeren naar de ademhaling traint je hersenspieren. Door gedachten en indrukken te laten komen en gaan, krijg je bovendien vaak meer inzicht in wat er in jezelf en om je heen speelt. Zo verliezen de bubbels hun greep op je en kun je je steeds beter en sneller richten op wat echt relevant is, kortom focus. In het denkmodel noemen we verwerkte informatie inzicht, een *puntje.* De ervaring en het inzicht blijven deel van je geschiedenis, maar staan niet langer in de weg om jezelf te zijn, één met je ademhaling.
Yasutani zegt dat gewone geluiden de meditatie niet hoeven te hinderen. Mijn ervaring is dat ze vaak zelfs helpen. Een vogel, een voorbijganger of een vliegtuig kunnen je laten merken dat je alweer een tijdje in dezelfde gedachte zit. Je hoort het geluid, herkent waar je aandacht was en keert terug naar de koan of de ademhaling. Het geluid onderbreekt dan niet de meditatie, maar helpt je de oefening te hervatten.
Bij sommige Zen.nl-locaties mediteren we bij mooi weer samen buiten, aan het water, in een park of, zoals in Zen.nl Den Bosch, in de buitenzendo. Daar zijn meer prikkels dan in een stille zendo. Toch levert dat vaak goede meditatiemomenten op. De wereld om je heen houdt je wakker en voorkomt dat je aandacht overgaat in dagdromen of piekeren.
Tot slot ook nog een opmerking over geleide meditatie. Een prettige stem afgewisseld met zachte muziek die je door een oefening begeleidt, kan rust geven en je helpen ontspannen. Voor deze gelegenheid vergelijk ik het met een massage van de geest: lekker en soms precies wat je nodig hebt. Maar een massage traint je spieren niet zoals sporten dat doet. Bij zenmeditatie moet je zelf opmerken dat je bent afgedwaald en zelf terugkeren naar de koan of je ademhaling. Daarom zie ik zenmeditatie eerder als mentale sport. Je traint je hersenspieren door de oefening telkens opnieuw zelf te doen. Heb je behoefte aan een geluid dat je helpt bij je concentratie, probeer dan eens bij stromend water te mediteren. Voor mij helpt het voortdurende geluid om gedachten te laten komen en gaan, terwijl ik zelf blijf oefenen mijn aandacht terug te brengen.
Daarom, mediteer zonder noise cancelling, zelfs op een vliegveld. De omroepberichten en voetstappen hoeven niet weg voordat je kunt gaan mediteren. Je hoeft ze ook niet aandachtig te blijven volgen. Hoor ze, merk op wat er in je gebeurt en keer terug naar de oefening. Zo wordt mediteren een training om midden in de wereld bij je eigen denken te kunnen blijven. Zo leer je denken wat je wilt denken en voelen wat je wilt voelen.
Meditation is medication
We surfen op golven die niet bestaan
Leegte, leren en niets doen
De woestijn als leermeester
John Cage en wat ik kan leren
Wintersesshin over warme relaties