Klik hier en ontvangons wekelijks online magazine

ZenActueel:
Iedere dag inspiratie voor een zenvol leven

Zen.nl, Zen, meditatie, leren mediteren, werk, incompany, leiderschap, vergaderen, perfecte moeder, therapie, zelftherapie, patronen, angst, stress, aandacht, weten, projectleider, luisteren, afstemmen, verbinden, perfectionisme, kwaliteit, fouten, communicatie, analyse, discussie, rituelen

Foto © Sterkportret

Zen op mijn werk

Door Ivar van den Bos in gesprek met Janneke Koch / toezichthouder en bestuurder / 9 juli 2026

Over meditatie, leiderschap, vergaderen en de moed om niet alles te hoeven weten

Soms begint zen niet vanuit belangstelling, maar vanuit vastlopen. Niet omdat iemand op zoek is naar spiritualiteit, maar omdat het oude niet meer werkt. Zo begon het ook voor Janneke Koch, die ruim tien jaar geleden met meditatie begon in een periode waarin ze persoonlijk en professioneel volledig was vastgelopen.

Schrijf je in voor het congres Zenvol Leiderschap op dinsdag 29 september.

Ze leefde, terugkijkend, vooral in de verwachtingen waarvan ze dacht dat anderen die van haar hadden. De perfecte moeder, de perfecte partner, de perfecte collega, de perfecte buurvrouw. Alles tegelijk en alles goed. Van buiten functioneerde het nog, van binnen liep het spaak. Ook oude pijn uit haar jeugd begon zich opnieuw te roeren. Therapie wilde ze niet. Daar zat, zoals ze het zelf noemt, ook weer een bubbel op. Toen zei iemand tegen haar: je kunt ook gaan mediteren, dat is een vorm van zelftherapie. Precies dat sprak haar aan.

Zelftherapie zonder omweg

Wat meditatie haar in de kern bracht, is volgens haar veel inzicht in eigen patronen en opnieuw contact met wat werkelijk van binnenuit belangrijk is. Niet alleen in denken, maar juist ook in voelen. Door meditatie en sesshins werd steeds duidelijker wat bij haar past en wat niet. Dat leidde uiteindelijk ook tot een grote stap in haar werkzame leven: ze zegde haar baan als consultant op en begon voor zichzelf. Die keuze kwam niet alleen voort uit meer helderheid, maar ook uit meer moed. Soms weet je diep van binnen al lang wat bij je past, maar zit er van alles in de weg. Angst om te mislukken. Angst om niet meer gewaardeerd te worden. Angst om het verkeerde te doen. Zen haalde die angsten niet per se weg, maar maakte wel ruimte om ze minder serieus te nemen. Niet alles hoeft altijd te lukken. Je kunt iets ook doen omdat het klopt.

Van beeld naar werkelijkheid

Die verschuiving werkte ook sterk door in haar rol als leidinggevende. Voor ze mediteerde had ze, zoals zoveel mensen, een beeld van hoe een leidinggevende zou moeten zijn. Sterk, duidelijk, niet twijfelen, niet over je heen laten lopen, knopen doorhakken. Ze merkte later dat ze vooral bezig was dat beeld te spelen. Alsof leidinggeven een vast pakket eigenschappen is dat je moet waarmaken.

Door zen begon het nodige te kantelen. Leidinggeven werd minder een rol die ze moest invullen volgens een concept, en meer een praktische functie: goed kijken, goed luisteren en doen wat in het moment nodig is. De aandacht verschoof van: doe ik het wel goed? naar: wat is hier nu nodig? Dat maakt leidinggeven niet zwakker, maar juist vrijer. Minder toneelspel, meer aanwezigheid. Minder stress over jezelf, meer aandacht voor het geheel.

Niet alles hoeven weten

Ook in haar werk als projectleider veranderde er iets fundamenteels. Ze dacht vroeger dat ze als projectleider op alle inhoud deskundig moest zijn. Dus las ze zich in, probeerde overal van op de hoogte te zijn en voelde voortdurend druk om genoeg te weten. Gaandeweg ging ze haar rol anders zien. De taak van een projectleider is niet om overal de inhoudelijk expert van te zijn, maar om verbinding te maken tussen alle mensen die aan een project bijdragen. Juist als zijzelf wat minder weet is, kan ze beter luisteren, beter afstemmen en beter verbinden.

Dat ervaart ze als een zenvol inzicht met grote praktische waarde. In een tijd waarin kennis snel toegankelijk is geworden en AI veel informatie direct kan aanreiken, verschuift de echte toegevoegde waarde steeds meer naar aanwezigheid, afstemming en verbinding. Niet degene zijn die alles weet, maar degene zijn die mensen verder helpt samen te werken.

Besluitvaardig genoeg om niet te kiezen

Op de vraag of meditatie haar rustiger, efficiënter of besluitvaardiger heeft gemaakt, geeft ze een mooi genuanceerd antwoord. Ja, rustiger zeker. Maar besluitvaardigheid blijkt iets subtielers te zijn dan snel knopen doorhakken. In veel werkculturen geldt snelheid nog steeds als teken van kracht. Alsof een goede leidinggevende vooral iemand is die snel beslist. Maar soms is het juist beter om nog niet te kiezen. Om ruimte te laten voor niet-weten. Om te verdragen dat iets nog niet rijp is voor een besluit. Ook dat vraagt moed. Zen helpt dan niet alleen om sneller te besluiten, maar vooral om bewuster te besluiten - inclusief het besluit om nog even niet te besluiten.

Minder perfectionisme, meer kwaliteit

Misschien het verrassendste deel van het gesprek ging over fouten. Meditatie heeft haar, zegt ze, niet per se iemand gemaakt die minder fouten maakt. Eerder iemand die ontspannener met fouten omgaat. Waar vroeger perfectionisme de boventoon voerde, is nu meer ruimte ontstaan voor wat echt belangrijk is. Niet elk detail hoeft perfect te zijn. Niet elk mailtje hoeft twintig keer nagelezen te worden. Kwaliteit is belangrijk, maar de motivatie erachter is veranderd. Niet meer angstgedreven, maar inspiratiegedreven. Dat verschil is groot. Perfectionisme vernauwt. Het maakt alles zwaar en even belangrijk. Zen helpt onderscheid te maken. Wat doet er werkelijk toe? Waar wil ik kwaliteit leveren? En waar mag iets gewoon goed genoeg zijn?

Luisteren als sleutel

Een ander heel concreet voorbeeld ging over communicatie. In haar werk begeleidt ze onder meer processen rond fusies. Dat zijn vaak spannende trajecten waarin veel emotie loskomt. Onrust, weerstand, angst en wantrouwen zijn dan niet uitzonderlijk, maar normaal. Juist daar heeft meditatie haar geholpen om beter te luisteren. Niet luisteren als techniek of trucje om daarna alsnog je eigen plan door te drukken, maar echt luisteren. Mensen willen in zulke processen vaak in de eerste plaats gehoord worden. Pas als dat gebeurt, ontstaat er ruimte voor beweging. Dat luisteren is volgens haar vaak bepalend voor het slagen of mislukken van veranderprocessen. Bestuurders zijn in gedachten dikwijls al verder, terwijl medewerkers, ouders of andere betrokkenen nog op een heel ander punt zitten. Zen helpt dan om niet te vroeg te duwen, maar aanwezig te blijven bij wat er nu is.

Zenvol vergaderen

Toen zij voorzitter werd van een raad van toezicht, besloot ze de vergaderingen anders te beginnen. Niet meteen de agenda afwerken, maar eerst een korte check-in.

De vragen zijn eenvoudig:
• Hoe zit je erbij?
• Wat is voor jou het belangrijkste punt op de agenda?
• Welk punt wil je daarbij maken?

Meer niet. Geen analyse, geen discussie, geen ingewikkelde methode. Gewoon even landen, uitspreken en luisteren.

Ze moest daar in het begin moed voor verzamelen, want zulke vergaderingen zijn al lang genoeg en niet iedereen zit te wachten op nóg een onderdeel. Toch bleek het effect opvallend: vergaderingen werden menselijker, meer to the point en zelfs korter. Omdat alles wat onder de oppervlakte meespeelt al eerder op tafel komt, hoeft het later niet onderhuids te spelen. Een eenvoudig ritueel dus, maar niet onbelangrijk. Rituelen markeren aandacht. Ze helpen een groep van losse individuen veranderen in mensen die werkelijk samen aan iets werken.

Schrijf je in voor het congres Zenvol Leiderschap op dinsdag 29 september.

Zie ook de nieuwe website Incompanyzen.nl